Magyar breekt Orbáns systeem af, maar bouwt hij iets beters?

Péter Magyar is vandaag precies honderd dagen premier van Hongarije. Bij zijn aantreden beloofde hij korte metten te maken met de autocratische erfenis van zijn voorganger Viktor Orbán. Maar lukt dat ook? Twee Hongarije-experts maken de balans op. Vriend en vijand zijn het eens: Magyar ging razendsnel van start. De Orbán-gezinde staatsomroep ging op zwart, de jacht op corrupte overheidsmedewerkers is geopend en de relatie met de EU wordt hersteld. Allemaal maatregelen waar de meeste Hongaren blij mee zijn, zegt Huub Bellemakers. Tegelijkertijd benadrukt de historicus die een tijdje in Hongarije woonde dat de meeste maatregelen zijn gericht tegen Orbáns partij Fidesz. "Symbolisch belangrijk, maar het is niet zo dat de gewone Hongaar er veel van merkt." Magyar sprak in zijn campagne vooral over zorg en onderwijs. Het leverde een dikke verkiezingszege op en de vraag is nu of hij op die thema's de verwachtingen waarmaakt. "Dat is dé grote uitdaging. Maar ook iets van de lange adem." Hervormingen in de zorg zijn hard nodig, benadrukt Bellemakers. Er zijn verhalen over ziekenhuizen die zó arm zijn dat patiënten zelf hun wc-papier moeten meenemen. Veel personeel vertrok naar landen als Oostenrijk en Duitsland vanwege hogere salarissen. Ongeduldige Hongaren "Hongaren zijn natuurlijk niet zo dom dat ze denken dat alles binnen drie maanden magisch goedkomt", stelt Bellemakers. "Maar de mensen worden wel een heel klein beetje ongeduldig. Ze zeggen: je hebt nu al die dingen tegen Fidesz gedaan, wanneer komen de echte plannen?" Die teneur lijkt ook zichtbaar in de peilingen. In mei vond 72 procent van de ondervraagde Hongaren Magyar een geschikte premier. Eind juli was dat gedaald naar 62 procent. Waarschijnlijk is dat ook niet los te zien van de rommelig verlopen zoektocht naar een nieuwe president. Hoe gaat het met Orbán? De vertrokken premier Viktor Orbán is nog altijd leider van Fidesz, toch verdween hij na zijn verkiezingsnederlaag snel uit de spotlights. Momenteel viert hij vakantie in Servië. Hongarije-kenner Krisztina Lajosi-Moore: "Het is heel bijzonder dat we bijna niks meer over hem horen. Mensen dachten dat hij onoverwinnelijk was. Maar zijn hele partij valt uit elkaar. Aan de andere kant: Orbán kan ook terugkomen. Net zoals eerder Babis (premier van Tsjechië, red.) en Trump." Niet alleen bij burgers is de hosannastemming rond Magyar tanende, ook mensenrechtenorganisaties zijn voorzichtig kritisch. Zo waarschuwde Human Rights Watch dat het heropbouwen van de rechtsstaat alleen kan als dat zorgvuldig gebeurt en er een democratisch proces aan voorafgaat. Magyar kreeg bij de verkiezingen zó veel stemmen dat hij een zogenoemde supermeerderheid heeft: zijn Tisza-partijgenoten bezetten 141 van de 199 zetels in het parlement. Dat betekent dat hun wetsvoorstellen zonder overleg met oppositiepartijen kunnen worden aangenomen. "Dat vindt iedereen zorgelijk", zegt Krisztina Lajosi-Moore. Zij is als universitair docent aan de Universiteit van Amsterdam gespecialiseerd in Hongarije en snapt de kritiek van Human Rights Watch. "Het gaat ontzettend snel en niet altijd democratisch. De vraag is: heb je recht een autoritair systeem op een autoritaire manier met een supermeerderheid af te breken? En kan je daarna op een democratische manier een nieuwe rechtsstaat opbouwen?" Toch is Lajosi-Moore vooral positief over Magyars daadkracht in zijn eerste maanden als premier. Magyar is bovendien transparant over zijn aanpak, benadrukt ze. Zo communiceert hij veel met zijn kiezers via (sociale) media. "Dat zijn Hongaren niet gewend van hun politici." Toch zijn er nog twee onderwerpen waarover Lajosi-Moore graag extra duidelijkheid zou krijgen van de premier: lhbti+-rechten en Oekraïne. Het gaat niemand iets aan wie je liefhebt en wat je uitspookt in de slaapkamer, zei Magyar in juni tijdens een debat in het parlement. Progressieve Hongaren dachten toen dat lhbti+-rechten zouden verbeteren. Maar na honderd dagen premierschap is de zogenoemde kinderbeschermingswet - die kinderboeken en -films met daarin lhbti+-personen verbiedt - nog altijd van kracht. Tot teleurstelling van de EU. Lajosi-Moore: "Magyar speelde ook geen enkele rol bij de Pride dit jaar. Hij wil de premier worden van iedereen, en is bang de meer conservatieve kiezers te verliezen." Geen Zelensky-haat meer Ook wat betreft de Oekraïne-oorlog is het enigszins gissen naar Magyars standpunt. Lajosi-Moore: "Anders dan Fidesz voert hij geen haatcampagne tegen Zelensky. Maar hij is heel voorzichtig als het gaat om toetreding van Oekraïne tot de EU." In juni beëindigde Hongarije het veto om die toetreding tegen te houden, maar dat ging niet zonder slag of stoot. Onder de streep zijn beide Hongarije-experts optimistisch over de toekomst van Hongarije, al wacht Magyar volgens Bellemakers een "grote uitdaging". Lajosi-Moore hoopt vooral dat Hongarije over een paar jaar weer een land is waar jongeren toekomst zien. "Ik vond het heel treurig om te zien dat mensen onder Orbán het land verlieten."