Aardrijkskunde

Wie van buiten de EU naar Nederland of een ander Europees land reist, moet binnenkort online een reisvergunning aanvragen. Dat Etias-systeem is nog niet actief, maar er duiken tientallen nepsites op waar mensen een valse vergunning kunnen kopen, waarschuwt grens- en kustwachtagentschap Frontex.

F2: Migratie en demografische ontwikkelingen

Bij hevige overstromingen in de Turkse stad Istanbul zijn zeker twee doden gevallen. Dat melden meerdere nieuwszenders uit Turkije. Een 14-jarige jongen overleed nadat hij in een plas water stapte en daardoor werd geëlektrocuteerd. Het kind zakte in elkaar en raakte bewusteloos. Hij werd overgebracht naar het ziekenhuis, maar overleed daar. De Turkse autoriteiten hebben een onderzoek ingesteld naar het incident in de wijk Fatih. Daarnaast is een 34-jarige man is om het leven gekomen nadat hij door het water werd meegesleurd en vervolgens met zijn hoofd op de stoep viel. Ook hij overleed uiteindelijk in het ziekenhuis. Duizenden meldingen De overstromingen zijn het gevolg van sterke regenval, volgens de lokale autoriteiten de ergste sinds 1985. In sommige delen van de stad is volgens de Turkse weersdienst tot dusver 242 millimeter regen gevallen. Bij de hulpdiensten zijn bijna 7000 meldingen van overlast binnengekomen. Op beelden is te zien dat auto's door de straten drijven en dat door aardverschuivingen grote scheuren zijn ontstaan in de wegen. Verder zijn tunnels en metrostations onder water komen te staan. Scholen en overheidsgebouwen blijven door het extreme weer dicht. De autoriteiten van de stad roepen mensen op binnen te blijven en alleen hun huis te verlaten als het echt niet anders kan.

B1: Weer en klimaat

Bij een ongeluk met een boot in India zijn dertien kinderen om het leven gekomen. De boot kapseisde op de rivier de Ganges. Volgens The Times Of India waren de kinderen onderweg naar een feest. De reddingsoperatie is nog altijd in volle gang. De krant schrijft dat drie of vier mensen nog vermist zijn. Zeven andere opvarenden zijn inmiddels gered en zijn naar het ziekenhuis gebracht. Hoe het mis kon gaan met de boot, is niet duidelijk. Voordat de hulpdiensten ter plaatse waren, schoten omwonenden te hulp die het ongeluk zagen gebeuren. Premier Modi van India heeft zijn medeleven betuigd aan de nabestaanden van de omgekomen kinderen. Hij zegt ook dat zij een financiële vergoeding kunnen verwachten.

F2: Migratie en demografische ontwikkelingen

Een nieuwe megagevangenis in Costa Rica moet de georganiseerde misdaad daar gaan indammen. Het Midden-Amerikaanse land krijgt zo'n 40 procent meer detentieplekken. Costa Rica, dat lang bekendstond als het veiligste land in de regio, kampt de laatste jaren met toenemend geweld door rivaliserende drugsbendes. Vandaag opent het Center for High Containment of Organized Crime (CACCO) - zoals de gevangenis heet - de deuren. Het kolossale complex staat op een terrein van bijna dertien voetbalvelden en moet ruim vijfduizend gevangenen gaan huisvesten. En dat allemaal omdat het land van een doorvoerroute voor drugs steeds meer verandert in een logistiek knooppunt voor aan drugs gerelateerde criminele organisaties. Het is niet het eerste land in Latijns-Amerika dat een megagevangenis bouwt. De gevangenis in Costa Rica is geïnspireerd op het omstreden gevangenismodel van president Nayib Bukele van El Salvador, dat bekendstaat om grove mensenrechtenschendingen en waar gevangenen onder extreme omstandigheden vastzitten. Sinds Bukele in 2022 de noodtoestand afkondigde zijn meer dan 93.000 mensen opgepakt. Naar schatting zit inmiddels twee procent van de totale bevolking in de gevangenis. De moordcijfers in El Salvador zijn de laatste jaren drastisch gedaald, wat de aanpak aantrekkelijk maakt voor landen als Costa Rica. Toch waarschuwen experts dat juist dit 'model-Bukele' averechtse gevolgen kan hebben. (Hoe) werkt het model? Benjamin Lessing is universitair hoofddocent aan de Universiteit van Chicago, gespecialiseerd in gevangenissen in Latijns-Amerika. Hij begrijpt waarom landen met hoge criminaliteitscijfers zich aangetrokken voelen tot het model van Bukele. "In veel landen in de regio is de georganiseerde misdaad steeds machtiger geworden." Volgens Lessing is het voor regeringsleiders verleidelijk om te denken dat ze de criminaliteit kunnen bestrijden "als ze maar genoeg mensen opsluiten en de misdaad hard genoeg aanpakken". Toch ziet hij juist een groot gevaar en noemt hij het een "model voor democratische achteruitgang." Politici kunnen de populariteit die een hardhandige aanpak oplevert, uiteindelijk gebruiken om de macht naar zich toe te trekken, burgerrechten op te schorten en de democratie te verzwakken. Volgens Human Rights Watch zijn zelfs mensen opgepakt vanwege hun tatoeages, ook als die niets met drugskartels te maken hebben. Strafpopulisme Dat politici met dat extreme gevangenisstelsel stemmen proberen te winnen, ziet ook universitair hoofddocent Julienne Weegels, gespecialiseerd in gevangenissen in Latijns-Amerika. "Het is echt een trend dat leiders in Latijns-Amerika op populistische wijze te koop lopen met hun strenge justitie" zegt Weegels. "Het is een manier om meer stemmen te krijgen." Bukele pronkt zelfs met zijn harde aanpak - in het Spaans mano dura - op sociale media. Op Twitter postte hij vorig jaar een foto uit de Marvelserie Avengers met bewerkte tekst. De boodschap: hij had toen 1,5 procent van de bevolking vastgezet en het criminaliteitscijfer was gedaald met 98 procent. Volgens Lessing speelt de Amerikaanse president Donald Trump een rol binnen deze ontwikkeling in Latijns-Amerika. "Trump heeft de oorlog verklaard aan alle drugskartels op het halfrond, op een sterk gemilitariseerde manier", zegt hij, doelend op de Amerikaanse aanvallen op boten in het Caribisch gebied en de Stille Oceaan. Het is een van de redenen dat Trump The Shield of the America's oprichtte, een samenwerkingsverband van voornamelijk (radicaal-)rechtse regeringen. Averechts effect Toch is het de vraag of massale opsluiting criminaliteit wel echt bestrijdt. Het bijzondere aan Bukeles aanpak is volgens Lessing dat "het leek te werken", waar eerdere harde ingrepen in El Salvador én andere landen averechts uitpakten. Zo ontstonden in Brazilië de machtige criminele organisaties PCC en Comando Vermelho juist in de gevangenis. Gevangenissen werden zo een broedvijver voor criminele bendes, van waaruit ze bendegenoten buiten de gevangenis konden aansturen. Ook in Honduras en El Salvador bracht de 'harde hand' bendes bij elkaar, zegt Weegels. "De gevangenen overleven, leren van elkaar en gaan samenklitten." Volgens Lessing is ongerichte, brute repressie daarom vaak "contraproductief" en kan het criminaliteit in de hand werken. Of dit onder Bukele momenteel gebeurt is volgens Lessing en Weegels ongewis. "Ik denk dat het nog te vroeg is om te zeggen of het in El Salvador werkt." De gevangenissen zijn grotendeels gesloten voor de buitenwereld. Lessing sluit niet uit dat Bukele de bendes daadwerkelijk heeft gebroken. "Als het Bukele-model daadwerkelijk werkt en elders toepasbaar is, zou er, hoe vervelend ik dat ook vind, politieke steun voor ontstaan. Zelfs als dat gepaard gaat met mensenrechtenschendingen en democratische achteruitgang. Hoe het zal aflopen in Costa Rica is afwachten. Weegels vreest dat de aanpak op lange termijn niet houdbaar is. "Misschien is dit wel een paradepaardje van El Salvador dat niet past binnen het gevangeniswezen van Costa Rica." We moeten ons volgens haar afvragen wat er na een straf gebeurt: "Iemand komt altijd weer vrij."

F2: Migratie en demografische ontwikkelingen

Huizenkopers kunnen vanaf komend jaar voor een duurdere woning een hypotheek met Nationale Hypotheek Garantie afsluiten. De grens stijgt van 470.000 naar 500.000 euro. Ook komt er extra leenruimte voor verduurzaming van een woning met een slecht energielabel.

E2: Ruimtelijke ordening en planologie

Een vlucht van Italië naar Australië is afgelopen weekend geannuleerd vanwege een uitbraak van bedwantsen aan boord. Het toestel bleef aan de grond voor een grondige schoonmaak.

F2: Migratie en demografische ontwikkelingen

Een brand heeft de oudste overdekte markt van Parijs in de nacht van zondag op maandag verwoest. Voor zover bekend is niemand gewond geraakt.

E1: Stedelijke gebieden

Litouwen en Polen werken aan plannen voor massale evacuaties voor het geval een oorlog met Rusland uitbreekt. In dat scenario houden de landen er rekening mee dat een miljoen burgers van de Baltische landen via de Suwalki-corridor willen vluchten. Deze corridor is een smalle landverbinding tussen Polen en Litouwen. Hij wordt gezien als het kwetsbaarste punt van het NAVO-grondgebied. De bekendmaking van de plannen valt samen met een grote mobilisatie-oefening die deze weken in Litouwen plaatsvindt. Niet alleen het leger, maar de hele samenleving moet weten wat er te doen staat als het oorlog wordt, is het idee. Wat als Rusland aanvalt? Hoe verslaat de NAVO Rusland als dat land het militaire bondgenootschap aanvalt? Generaal Alexus Grynkewich, de militair commandant van de alliantie, geeft vanmiddag het antwoord op een veiligheidstop in Warschau. De toespraak is vanaf 13.00 uur live te volgen via de NOS-app en NOS.nl. NOS-correspondenten Kysia Hekster (NAVO) en Christiaan Paauwe (Midden- en Oost-Europa) leggen in de stream uit wat de toespraak zo bijzonder maakt. "Heeft u een plek om te logeren?", vraagt een hulpverlener. Op haar telefoon noteert ze de gegevens van Vidmantas (61), die tegenover haar zit in de witte ontvangsttent. "Nee, ik kan nergens heen", antwoordt de 'vluchteling'. Op het groene grasveld van de hippodroom van Lazdijai, een Litouws stadje vlak bij de grens met Polen, worden zogenaamd ontheemde Litouwers rondgeleid. Vidmantas is een van de honderden burgers die meedoen. Hij wil weten wat er gebeurt in een "extreme situatie", zegt hij nadat hij is geregistreerd. "Zodat je niet in de war raakt als het zover is." Na de registratie kunnen deelnemers in andere tenten psychische of medische hulp krijgen, of wat te eten. Aan een hijskraan hangt een grote Litouwse vlag boven het 'vluchtelingenkamp'. Verderop staan groene tenten met veldbedjes in rijen opgesteld. Zwakke punten Het scenario is dat het oostelijk grensgebied van Litouwen dreigt te worden binnengevallen en er een vluchtelingenstroom op gang komt. Kapitein Darius Indrisonis van de brandweer klinkt bijna enthousiast wanneer hij een rondleiding geeft. Ze kunnen volgens hem een hoop leren van de oefening en zien waar de zwakke punten zitten. Zo bleek dat de registratie te langzaam ging en veel mensen moesten wachten. Dat Litouwen zo ver gaat met de voorbereidingen, is tekenend voor hoe de dreiging aan de oostflank van de NAVO wordt gevoeld. Het land heeft de afgelopen jaren veel te maken met sabotage-aanvallen en andere incidenten. Een paar weken geleden werd nog een drone die vanuit Belarus kwam binnenvliegen boven Litouwen neergehaald. Rugzakken al ingepakt Kristupas (17) en Gabriele (19) krijgen in een tent een demonstratie eerste hulp. Door alle sirenetests, de drones die binnenvliegen en de militaire acties merkt het jonge stel dat de spanning toeneemt in Litouwen. "Alles bij elkaar voel je dat het steeds ernstiger wordt", zegt Kristupas. Ze hebben al wat voorbereidingen getroffen voor als er oorlog uitbreekt, vertelt Gabriele. Zo hebben ze een vluchtplan en gepakte rugzakken. De laatste weken wordt door Europese leiders en inlichtingendiensten steeds weer gewaarschuwd dat Rusland uit is op verdere escalatie. Zo worden er aan de Russische kant van de grens nieuwe barakken gebouwd. 'Willen voorbereid zijn' Houdt de Litouwse regering er dus rekening mee dat Moskou zich niet laat afschrikken door de NAVO en een directe oorlog zou kunnen beginnen? "We zien geen enkele aanwijzing dat we volgende maand of de maand erna al paraat moeten zijn", zegt Tomas Daukantas, de kanselier van de Litouwse regering, tegen de NOS. "Maar we willen wel voorbereid zijn. Dan hebben we er alle vertrouwen in dat we het aankunnen." Toch is de oefening voor sommigen vooral een uitje. Een 56-jarige vrouw uit de buurt kijkt met haar twee kleinkinderen toe hoe 'slachtoffers' eerste hulp krijgen. Ze verwacht niet dat zo'n vluchtelingenkamp ooit nodig zal zijn. De 17-jarige Kristupas gaat ook niet uit van het slechtste scenario. Maar de oorlogsdreiging heeft wel invloed op zijn toekomstplannen. Hij zit in het laatste jaar van zijn middelbare school en wil medicijnen studeren in Kaunas, waar zijn vriendin Gabriele al zit. "Je stelt toch de vraag: welke stad zou veilig zijn? Moet ik ook kijken in het buitenland?"

F2: Migratie en demografische ontwikkelingen

Overheden en bedrijven hebben samen een plan gemaakt om vier Natura2000-gebieden te herstellen. Daarmee is €50 mln Rijksgeld gemoeid.

C3: Natuurlijke hulpbronnen

Nu de financiële schade door extreem weer in arme en opkomende landen oploopt, dringt zich de vraag op: wie draait op voor de schade? Het principe van ‘klimaatrechtvaardigheid’ is nog ver te zoeken in deze opwarmende wereld.

B2: Klimaatverandering

Bij een azc-protest in Rhenen zijn vernielingen aangericht. 400 jongeren kwamen bij elkaar terwijl er in het raadshuis werd vergaderd over de opvang van asielzoekers.

F2: Migratie en demografische ontwikkelingen

Ooit bood het natuurgebied Chapada dos Veadeiros onderdak aan gevluchte slaven, nu trekt het natuurliefhebbers en reizigers die er spirituele genezing zoeken.

D1: Kenmerken van ontwikkelingslanden

‘Op meerdere plekken in het spoor zijn materialen aangetroffen die daar bewust zijn neergelegd’, is te lezen in een bericht op de site van de spoorbeheerder.

E2: Ruimtelijke ordening en planologie

Op meerdere plekken op het spoor zijn „materialen aangetroffen die daar bewust zijn neergelegd” en waardoor storingen ontstaan. De storing ontstond rond 5.30 uur en speelt op twintig plekken.

E2: Ruimtelijke ordening en planologie

In Malawi, een van de armste landen ter wereld, vochten Dilo van Commenée (36) en Hessel van Balen (33) voor een natuurreservaat dat werd leeggeroofd door stropers en ontbost voor brandhout. Terwijl Malawi bij de meeste toeristen nog nauwelijks op de radar staat, staken de Nederlanders er alles in wat ze hadden. Nu leiden ze ongeschoolde, lokale mannen op tot rangers.

D2: Ontwikkelingsbeleid en -samenwerking

Waar het gisteren nagenoeg overal in het land zonnig was, hebben we vandaag te maken met een ander weerbeeld. In het zuiden en in delen van het midden van ons land valt er namelijk veel regen.

B1: Weer en klimaat

Augustus verliep sinds het begin van de metingen nog niet eerder zo warm als dit jaar. Het werd op aarde gemiddeld 16,96 graden. Dat gemiddelde is precies gelijk aan dat van juli 2023. Daarmee staan beide maanden nu in de boeken als de warmste uit de meetreeks.

B2: Klimaatverandering