Geschiedenis

De Amerikaanse president Donald Trump en zijn Oekraïense ambtgenoot Volodymyr Zelensky hebben naar elkaar uitgehaald na het mislukte staakt-het-vuren voor energiedoelen. Trump zei dat het "makkelijker werken is met Poetin". Zelensky zei "klaar te zijn" met Trumps 'bestand'.

C1: De Koude Oorlog

De relatie tussen de Oekraïense president Volodymyr Zelensky en de Amerikaanse president Donald Trump heeft een nieuw dieptepunt bereikt. Zelensky voelt zich verraden door Trumps dieseldeal met Rusland. Trump stelt dat het tijd wordt voor een nieuwe Oekraïense president. "Het is het diepste punt sinds die rampzalige ontmoeting in het Witte Huis, anderhalf jaar geleden", zegt Bob Deen, Oekraïnedeskundige en directeur van instituut Clingendael. Hoe kon de bom weer barsten? Sinds Trumps herverkiezing balanceert Zelensky volgens Deen op een dun koord tussen het verdedigen van de Oekraïense belangen en het aan boord houden van de Amerikaanse president. Die balanceeract is nu mislukt. Oekraïense troepen en burgers betalen de prijs: het leger werd deze week deels afgesneden van het Starlink-satellietnetwerk en de VS zou inlichtingen niet hebben gedeeld, waardoor de bevolking niet werd gewaarschuwd voor raketaanvallen. Wat ging er aan deze breuk vooraf? Trump kondigde vorige week tot ieders verrassing aan dat hij een dieseldeal had gesloten met de Russische president Vladimir Poetin. Met die deal hoopt de Amerikaanse president dat de dieselprijs in de VS omlaag gaat. De hoge brandstofprijzen zijn een belangrijk thema in de aanstaande congresverkiezingen. Trump bedankte de Russische Poetin voor de deal en riep vervolgens opnieuw op tot verkiezingen in Oekraïne. "Ik stel voor dat Oekraïne een nieuwe leider kiest die wel een deal kan sluiten", zei Trump. Hij voegde toe dat Poetin wel bereid is een deal te sluiten. Zelensky stak zijn woede over de dieseldeal en over Trumps oproep tot verkiezingen niet onder stoelen of banken. "Poetin is het grote kwaad van deze tijd. Hoe kan Trump zijn vriend zijn?", vroeg Zelensky zich af in een interview met Financial Times. Hij zei ook dat het aan Oekraïners is om een nieuwe leider te kiezen, niet aan Trump. Starlink stilgelegd Dat het Oekraïense leger deze week nog maar beperkt gebruik kon maken van Starlink, was volgens Zelensky geen toeval. "Het was geen technisch probleem, het gebeurde bewust." Defensie-expert Patrick Bolder vindt het zeer zorgelijk dat deze voor Oekraïne cruciale verbinding met één druk op de knop kan worden stopgezet. Met name omdat er wereldwijd geen vergelijkbaar alternatief is. "Starlink-antennes worden gebruikt voor kleine aanvalsdrones, voor de aansturing van artillerie en voor communicatie tussen eenheden." Ontdek hier waarom Starlink zo belangrijk is voor Oekraïne: Starlink-eigenaar Elon Musk zegt dat Starshield, de militaire tak van Starlink, onder het Amerikaanse ministerie van Defensie valt en dat hij daardoor niet het laatste woord heeft over het gebruik van Starshield. "Trump is de opperbevelhebber." Bolder zet vraagtekens bij Musks claim, maar vindt het hoe dan ook onwenselijk dat de controle over dit belangrijke systeem in Amerikaanse handen ligt. "Oekraïne is dus afhankelijk van de grillen van de Amerikaanse president voor het gebruik van Starlink." Psychologie en emotie Inmiddels is de Starlink-verbinding in Oekraïne weer hersteld, maar het vertrouwen tussen Trump en Zelensky allerminst. Analist Deen wijt hun broze verstandhouding aan de compleet verschillende stijlen van de mannen. "Trump denkt vooral aan zichzelf en aan de tussentijdse verkiezingen in Amerika. Hij staat er slecht voor in de peilingen en wil daar iemand de schuld van geven. Hij kiest Zelensky." Zelensky, die inmiddels zou moeten weten hoe Trump met kritiek omgaat, kan het volgens Deen nog altijd niet laten om te zeggen wat hij denkt. "Hij zegt precies de dingen waar Trump zich aan ergert. En ook al zijn de woorden van Zelensky terecht, deze tegenreactie had hij kunnen verwachten. En op het slagveld merken ze de gevolgen." Toch schuilt achter Zelensky's koppigheid ook een strategie, zegt Deen. "Oekraïners vechten niet alleen voor hun veiligheid, maar ook voor hun waardigheid. Dat is een woord dat Zelensky veel gebruikt en dat heel belangrijk is in Oekraïne." Maar in gesprekken met Trump en zijn onderhandelaars kom je met dat principe niet ver, zegt Deen. "Trump, Witkoff en Kushner zijn op zoek naar een deal waar iedereen rijk van wordt. Ze hebben geen oog voor de psychologie en emotie die voor Oekraïne zo belangrijk zijn in deze oorlog. Zolang die wereldbeelden botsen, komen er geen voorstellen uit de VS die aansluiten op wat rechtvaardig is voor de Oekraïners."

C2: Historische context en actuele vraagstukken

Voor Oekraïne is het internetsysteem Starlink cruciaal voor militaire operaties rondom het front. Maar deze week besloten de Amerikanen het systeem ineens te beperken. Dat heeft alles te maken met de politieke spanning tussen Oekraïne en de Verenigde Staten.

C1: De Koude Oorlog

Oekraïne hervat na drie dagen de aanvallen op Russische energiedoelen. President Zelensky zegt in een interview met de Britse krant Financial Times dat hij aanvallen weer toestaat omdat Rusland zich niet aan het bestand hield. "De aanvalspauze is afgelopen, heb ik het leger gezegd nadat er weer zoveel mensen zijn omgekomen bij aanvallen", zei Zelensky in het interview. Hij voegt eraan toe het besluit nog niet met president Trump besproken te hebben. De Amerikaanse president kondigde zondag plotsklaps een energiebestand aan, waarbij Rusland en Oekraïne elkaars energiesector zouden ontzien bij de aanvallen. Zelensky zei onmiddellijk daar niet over geraadpleegd te zijn, maar akkoord te gaan zolang Rusland zich er ook aan hield. Het Kremlin reageerde niet op de aankondiging. Zelensky wijst erop dat de aanvallen de afgelopen dagen gewoon doorgingen. "De eerste dag was nog maar een benzinepomp en wat brandstofinfrastructuur, en de tweede dag ook niet veel, maar 's nachts vielen ze weer direct de belangrijke energie-infrasctuctuur aan, vooral in Kyiv." "Als zij dat doen, hoelang kunnen wij dan de aanvallen uitstellen op de Russische raffinaderijen", vroeg hij zich retorisch af.

C1: De Koude Oorlog

Bij een aanval van de Houthi's op de luchthaven van Riyad zijn zeker dertien mensen omgekomen. Nieuwe beelden tonen de verwoestende explosie.

C1: De Koude Oorlog

C1: De Koude Oorlog

'Rusland is onze vijand', zei defensieminister Dilan Yesilgoz deze week. Politiek verslaggevers Pieter Munnik en Roel Schreinemachers vertellen wat erachter zit.

C1: De Koude Oorlog

De Amerikaanse president Trump zegt dat nog niet definitief is besloten om de executie van een Amerikaanse militair te livestreamen. Op de aankondiging daarvan gisteren door minister Hegseth kwam veel kritiek. "Nou, ze moeten er nog een besluit over nemen", zei Trump ontwijkend zonder in detail te treden toen hem werd gevraagd naar de geplande executie. "Maar hij wordt gedood, dat zal met een vuurpeloton gebeuren." Trump voegde eraan toe dat het "echt niet uitmaakt hoe hij eraan gaat, zolang hij maar gaat. Ik denk dat de doodstraf voor hem een waardige manier is om te gaan." 'Walgelijk' Donderdag kondigde minister Hegseth aan dat de executie van Nidal Hasan "voor iedereen te volgen zal zijn". Het Pentagon lichtte later toe dat men denkt aan een livestream. De oud-majoor Hasan schoot in 2009 dertien collega's dood op de militaire basis Fort Hood in Texas. De Palestijns-Amerikaanse militair deed dat om moslims in Afghanistan te beschermen. Als de executie inderdaad wordt gelivestreamd, dan is het de eerste publiekelijke executie in de VS sinds 1936. Het is ook voor het eerst sinds 1961 dat het Amerikaanse leger een doodstraf voltrekt. Amerikaanse politici reageren geschokt op het idee, ook Republikeinse partijgenoten van Trump. De invloedrijke senator Thom Tillis noemt het "meer dan walgelijk" en zegt dat de VS zich hiermee schaart in het lijstje van "tirannieke dictaturen als Iran en Afghanistan". Zijn collega John Curtis waarschuwt dat de Romeinse staatsman en denker Seneca al waarschuwde voor bloederige spektakels in Rome: "Een beschaving glijdt af als het executies als een vorm van entertainment beschouwt". 'Ziek' Democratische senatoren zijn nog harder. Jon Ossoff noemt het een "obsceen middeleeuws spektakel" en vindt Hegseth "een ziek persoon die zich lijkt te wentelen in dit soort wreedheid". Zijn partijgenoot Jack Reed spreekt van "een cadeautje aan anti-Amerikaanse terrorismeronselaars". Ook vicepresident JD Vance reageert weinig enthousiast. "Ik weet niet of het echt zal gebeuren", zei hij kort tegen verslaggevers. Daarna wilde hij het vooral over de misdaden van Hasan hebben: "De methode mag dan controversieel zijn, ik hoop dat men niet vergeet dat deze man veel onschuldige mensen wreed heeft vermoord". Hij voegde er uit zichzelf aan toe zelf niet de livestream te zullen aanzetten. "Ik zal er niet naar kijken."

C2: Historische context en actuele vraagstukken

China stelt alles op alles om de AI-race met de Verenigde Staten te winnen, en heeft goede kaarten. Xi Jinping wil van AI een van de pijlers maken onder de Chinese wereldorde, zo betoogt Jan van der Putten.

C1: De Koude Oorlog

Het dodental in de noordelijke Oekraïense stad Pryloeky is opgelopen tot 22, melden de Oekraïense hulpdiensten. Een Russische raket verwoestte daar een vijf verdiepingen tellend appartementencomplex. Onder de dodelijke slachtoffers zijn vijf kinderen.

C1: De Koude Oorlog

Goedemorgen! In Maastricht worden de jaarlijkse Michelinsterren uitgereikt en de raadkamer in Amsterdam buigt zich over de terrasmoord op de NDSM-werf ruim een week geleden. Eerst het weer: vandaag is het regionaal mistig. Na het oplossen van het ochtendgrijs volgt een zonnige middag met maxima tussen 19 en 22 graden. De komende dagen is rustig en warm herfstweer. Vanaf donderdag neemt de wisselvalligheid toe en loopt de temperatuur terug. Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier alles over de situatie op het spoor. Wat kun je vandaag verwachten? Wat heb je gemist? De Verenigde Staten hebben alle twaalf bommenwerpers weggehaald van de Britse luchtmachtbasis Fairford, waar vorige week vijf Britse mannen zijn aangehouden op verdenking van het voorbereiden van een terroristische aanslag. Dat zou zijn gebeurd vanwege een nieuwe dreiging die volgens Amerikaanse media afkomstig is van Iran. De bommenwerpers werden door de Verenigde Staten gebruikt om Iran aan te vallen. Volgens The New York Times is er sprake van een "door Iran gesteund complot" en zijn de bommenwerpers halsoverkop weggehaald. Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit: Nederland won gisteravond met 2-1 van Servië in de Nations League. Voor aanvoerder Virgil van Dijk was het in bijzonder duel. Hij speelde zijn honderdste interland voor Oranje. En dat emotioneerde hem: Fijne dag!

C1: De Koude Oorlog

Als meisje maakte Irene Butter in Nederland de Jodenvervolging mee. De vredesactiviste schreef een boek over haar ervaringen, onder meer met haar buurtgenoot Anne Frank.

D3: Nederland en de Tweede Wereldoorlog

De Belgische koning Filip en zijn vrouw koningin Mathilde gaan deze maand nog op staatsbezoek naar Kazachstan. Het wordt het allereerste Belgische staatsbezoek aan Centraal-Azië, meldt het persbureau Belga.

C2: Historische context en actuele vraagstukken

Donald Trump heeft voor het eerst in zijn tweede presidentstermijn sancties tegen Rusland afgekondigd, nadat een wet daarvoor was aangenomen door het Amerikaanse Congres. Daarnaast mag Oekraïne nieuwe wapens in de Verenigde Staten kopen om zich te verdedigen tegen de Russische agressie.

C1: De Koude Oorlog

Ooit bood het natuurgebied Chapada dos Veadeiros onderdak aan gevluchte slaven, nu trekt het natuurliefhebbers en reizigers die er spirituele genezing zoeken.

C2: Historische context en actuele vraagstukken

Italiaans design dat ‘pang’ zegt: de wapenfabriek van Beretta bestaat dit jaar vijfhonderd jaar. Het FD ging door het detectiepoortje en sprak met de vijftiende generatie makers.

C2: Historische context en actuele vraagstukken