Maatschappijleer

Een Amerikaanse rechter heeft donderdagavond (lokale tijd) de bouw van een triomfboog in Washington geblokkeerd, kort nadat een commissie goedkeuring had gegeven voor de constructie. Met de boog wil president Donald Trump zijn stempel drukken op de hoofdstad.

C2: Politieke besluitvorming

Krap een maand na zijn diagnose van longkanker stapt Leo XIV het vliegtuig in voor een reis van elf dagen die hem naar drie landen in Zuid-Amerika voert. Nadat een onderste longkwab operatief werd verwijderd, is de paus door zijn artsen geheel kankervrij verklaard. Dit tot grote opluchting van de inwoners van Uruguay, Argentinië en vooral Peru die naar het moment toeleven dat ze Leo kunnen verwelkomen. De paus heeft een bomvol programma met twaalf vluchten, vele missen en vieringen, bijna veertig toespraken en een bezoek aan een hooggelegen stad in het Andesgebergte. Opmars evangelische kerk Leo arriveert in Zuid-Amerika op een moment dat de Rooms-Katholieke Kerk steeds meer terrein verliest aan evangelisch-christelijke bewegingen. Deze religieuze verschuiving is een van de meest ingrijpende maatschappelijke en politieke ontwikkelingen in de regio van de afgelopen decennia. Vooral in Brazilië en Colombia, maar ook in Argentinië en Peru neemt de conservatieve geloofsstroming toe. Dit pausbezoek is dan ook strategisch belangrijk om de katholieke identiteit in de regio te versterken. Allereerst in Uruguay, dat geldt als het meest geseculariseerde land van Zuid-Amerika. 'Slechts' een derde van de bevolking is katholiek. Het tweede land dat Leo bezoekt is Argentinië, geboorteland van Leo's voorganger Franciscus. Die stelde een bezoek jarenlang uit vanwege zijn moeizame relatie met zijn landgenoten. Tussen president Milei en Franciscus boterde het in het begin allerminst, maar later draaide de president helemaal bij. Nu wacht Milei met open armen op Leo, ondanks sterke meningsverschillen over bijvoorbeeld de regulering van AI. Franciscus bezocht wel andere landen in Zuid-Amerika. In 2015 erkende hij dat de Rooms-Katholieke Kerk een zeer omstreden en actieve rol had gespeeld tijdens de koloniale verovering, de onderdrukking van inheemse volkeren en de trans-Atlantische slavernij. Hij vroeg vergiffenis voor de "vele zware zonden tegen de inheemse volkeren die zijn begaan in de naam van God". Naar verwachting zal Leo de lijn van Franciscus volgen, maar zal hij ook proberen om zo min mogelijk polariserend te zijn. Ongetwijfeld zal ook hij zich uitspreken over thema's als sociaal onrecht, armoede, bescherming van het milieu en van het leven, en zorg voor zwakkeren en minderheden. Hij zal zeker ook maatschappelijke en economische thema's aansnijden. Van Chicago naar Chiclayo De grote klapper van deze apostolische reis is echter Peru. Veel Peruanen zien de in Chicago geboren Amerikaan Robert Francis Prevost, zoals de paus eigenlijk heet, als een van hen omdat hij meer dan twintig jaar in hun land werkte als missionaris en bisschop. Hij nam ook de Peruaanse nationaliteit aan en spreekt vloeiend Spaans. Zijn diepe verbondenheid met Peru bleek duidelijk op de dag van zijn verkiezing tot paus. Eerst sprak Leo vanaf het balkon van de Sint-Pieter de menigte toe in het Italiaans, maar meteen daarna begroette hij in het Spaans de mensen van zijn oude bisdom Chiclayo. Er kwam geen woord Engels over zijn lippen. De verwachtingen van het bezoek zijn dan ook hooggespannen en de voorbereidingen in volle gang. President Keiko Fujimori noemt de reis van groot nationaal belang en er worden allerlei religieuze en culturele manifestaties georganiseerd. Op het programma staat een bezoek aan vier steden, waaronder de hoofdstad Lima en natuurlijk Chiclayo. Het zal een ware thuiskomst zijn voor de paus. Er zal een gigantische openluchtmis worden gehouden, waar meer dan een miljoen gelovigen worden verwacht. Door de enorme toestroom van mensen heeft de overheid gevraagd of bewoners hun woningen willen openstellen voor pelgrims, omdat er te weinig hotels in de stad zijn. Papacopter Verder gaat paus Leo nog per Papacopter, een speciale pauselijke helikopter, naar Cuzco, de historische Incastad op ruim 3400 meter hoogte in de Andes. Ook gaat hij naar Pucallpa, diep in het Peruaanse Amazonegebied, waar een ontmoeting plaatsvindt met inheemse gemeenschappen en missionarissen en waar duizenden pelgrims worden verwacht. Na de geboren Zuid-Amerikaan Franciscus gaat nu de geadopteerde Zuid-Amerikaan Leo het continent bezoeken op wat door velen al een historische reis wordt genoemd. Van de Poolse paus Johannes Paulus II die West- en Oost-Europa met elkaar verbond, via de Argentijnse paus Franciscus die de periferie van de wereld opzocht is het nu de beurt aan Leo om Noord- en Zuid-Amerika met elkaar te verbinden. Hij lijkt de juiste man voor deze lastige taak.

D2: Cultuur en identiteit·E1: Sociale ongelijkheid

Goedemorgen! Paus Leo XIV vertrekt vandaag op werkbezoek naar Zuid-Amerika, kort na zijn kankeroperatie. En een Keniaanse sekteleider die verdacht wordt van moord op tientallen kinderen hoort zijn straf. Eerst het weer: De zon schijnt vandaag volop. Bij een zwakke tot matige oostenwind loopt de temperatuur op naar 8 tot 10 graden. In de loop van de middag neemt de bewolking vanuit het zuidwesten toe. De komende dagen is er een mix van zon en wolken en bij maxima rond een graad of 9. De verwachting voor de komende dagen; kijk hier het NOS Weer van donderdagavond terug: Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier zie je de situatie op het spoor. Wat kan je vandaag verwachten? Wat heb je gemist? D66 en Pro willen dat er een verbod komt op dubbelfuncties in de politiek. De grootste regerings- en de grootste oppositiepartij willen met een nieuwe wet verbieden om bijvoorbeeld Kamerlid én Statenlid te zijn. Zulke combinaties kunnen leiden tot belangenverstrengeling en kosten te veel tijd, stellen ze. Minister Heerma van Binnenlandse Zaken is er positief over. Ook een Kamermeerderheid lijkt mogelijk. Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit: Voor het eerst moeten bezoekers van The Passion betalen voor een ticket. De populaire muzikale paastraditie strijkt volgend jaar neer in het Twentse stadje Ootmarsum. Een kaartje voor het evenement op 25 maart gaat 7,50 euro kosten. Organisator KRO-NCRV zegt dat het besluit om entree te heffen te maken heeft met de beperkte ruimte in de historische binnenstad. De organisatie wil nog niet zeggen hoeveel kaartjes er te koop zijn. Het gaat om een "beperkt aantal". In Ootmarsum wonen zo'n 4500 mensen. Zij krijgen voorrang bij de kaartverkoop. Fijne dag!

C1: Politieke instituties en actoren

Staat Frankrijk een jeudi noir, een zwarte donderdag, te wachten? Het land maakt zich vandaag op voor een nieuw hoofdstuk in de lange reeks van protesten. Na twee weken van relatieve rust, met alleen op zaterdagen uitschieters, beginnen de Fransen zich deze week weer te roeren. De regering verwacht in het land een opkomst van 500.000 tot 700.000 mensen, Parijs niet meegerekend. De demonstranten, sommigen van hen deel van de gelehesjesbeweging, krijgen deze week weer gezelschap van scholieren en studenten. Zij hebben na de herfstvakantie hun protesten hervat, al ligt het aantal geblokkeerde scholen een stuk lager dan begin vorige maand. De kar wordt vooral getrokken door de vakbonden, die voor de demonstraties van vandaag de handen ineen hebben geslagen. Verspreid over het land worden meer dan 240 protestmarsen verwacht. Ook zijn er stakingen aangekondigd in het onderwijs, de gezondheidszorg en de transportsector. Zo rijden er wat minder TGV-sneltreinen, maar de impact op het spoor is vooral groot bij de regionale treinen (TER). Proef voor de autoriteiten In Frankrijk wordt deze dag gezien als een belangrijke test: hoe massaal is de protestbeweging nog? Hoeveel mensen gaan er de straat op en weten zij de druk op de regering te houden? Andersom is het ook een proef voor de autoriteiten: lukt het hen om de woede van de Fransen te sussen? De onderhandelingen met vertegenwoordigers van scholieren en studenten hebben nog niet tot een akkoord geleid. Wel zijn er al een aantal toezeggingen gedaan: zo worden 500 extra docenten aangesteld en wordt het systeem voor toelating tot hoger onderwijs, Parcoursup, aangepast. Nu de onderwijsprotesten weer zijn begonnen, waarschuwt onderwijsminister Geffray voor de gevolgen op de langere termijn. "De absolute prioriteit is dat leerlingen gewoon naar school kunnen", zei hij. "Het schooljaar komt inmiddels in gevaar." Premier Lecornu zei bereid te zijn om volgende week opnieuw met de scholieren in gesprek te gaan. Ook gisteravond gingen scholieren en studenten in Parijs al de straat op: Een andere grote uitdaging voor de regering is om de protesten van vandaag in goede banen te leiden. Ze willen vooral een herhaling van 17 oktober voorkomen. Bijna drie weken geleden ontspoorde die protestdag volledig toen een deel van de demonstranten en georganiseerde relschoppers massale vernielingen aanrichtten. Auto's en administratieve gebouwen, waaronder het historische stadhuis van Limoges, werden in brand gestoken. Ruim duizend winkels werden geplunderd. Het risico op onrust is volgens de autoriteiten groot. Zij verwachten "veel geweld tegen de politie en vernielingen van openbare gebouwen". Om een herhaling van 17 oktober te voorkomen, zijn net zoals de afgelopen twee zaterdagen 70.000 agenten van de politie en gendarmerie op de been. Ondanks kritiek van onder andere mensenrechtenorganisaties over de inzet van traangas en flitsgranaten, heeft binnenlandminister Nuñez gezegd "geen enkel middel achterwege te willen laten, om de simpele reden dat politieagenten zich moeten kunnen verdedigen wanneer ze worden aangevallen". Parijs protest toch in het centrum Opvallend is dat de autoriteiten de demonstranten dit keer wél toestemming geven om door het centrum van Parijs te trekken. Waar zij de afgelopen twee zaterdagen alleen aan de rand van de stad mochten demonstreren, heeft de prefectuur gisteren ingestemd met een route van Place de la République naar Place de la Nation, via de Boulevard Voltaire. Juist op Place de la République liep het op 17 oktober rond het middaguur al uit de hand. Relschoppers mengden zich toen tussen de demonstranten en raakten slaags met de politie en gendarmerie. Wat er toen precies gebeurde? Bekijk het in deze video: De CGT, één van de grootste vakbonden in Frankrijk, hamerde er de afgelopen dagen op dat de protestmars in het centrum moest plaatsvinden. "Het is ongekend als demonstraties in het centrum worden verboden", zei CGT-voorzitter Sophie Binet eerder deze week op de Franse radio. "We moeten toch zichtbaar kunnen zijn?" Voor de regering heeft Binet een paar eisen: "Hogere lonen voor iedereen, een verhoging van het minimumloon met 10 procent en hogere salarissen voor ambtenaren. Daarnaast willen we dat de begrotingsplannen worden herzien."

C2: Politieke besluitvorming·C1: Democratie

De Democratische overwinning bij de Amerikaanse midterms heeft de politieke verhoudingen in de Verenigde Staten omgegooid. President Donald Trump krijgt een stevige tik en zijn greep op de Republikeinse Partij lijkt minder vanzelfsprekend dan voorheen. De nederlaag is volgens Amerika-deskundige Kenneth Manusama vooral een afrekening met Trump zelf. De oorlog met Iran en de gestegen kosten van levensonderhoud lieten hun sporen na. "Er is weer een oneindige oorlog in het Midden-Oosten begonnen, terwijl het juist de bedoeling was dat dat nooit meer zou gebeuren." Trump maakte de verkiezingen nadrukkelijk persoonlijk door kiezers op te roepen te stemmen alsof hij zelf op het stembiljet stond. "Ik denk dat dat een grote misrekening is geweest, omdat juist de figuur Trump en zijn hele beleid zo negatief werden beoordeeld." De uitslag betekent bovendien een belangrijke verschuiving binnen de Republikeinse Partij, die na tien jaar Trump op zoek moet naar een nieuwe leider. "Ik denk dat we na deze midterms zeker wel in het post-Trumptijdperk zitten", aldus Manusama. Volgens Ronald Stockton, emeritus hoogleraar politieke wetenschappen aan de Universiteit van Michigan-Dearborn, is ook de politieke macht van Trump grotendeels gebroken. "Als hij een senator belt en dreigt hem bij de volgende verkiezingen uit zijn functie te krijgen als die niet doet wat hij zegt, gaat dat niet meer werken." Corruptie Ook corruptie speelde een belangrijke rol bij de afweging van kiezers. Uit een peiling van The Guardian bleek dat corruptie na de stijgende kosten van levensonderhoud het belangrijkste verkiezingsthema was. Bijna negen op de tien Amerikanen zagen corruptie binnen de overheid als een probleem. 76 procent vond dat gekozen politici meer bezig zijn met hun eigen financiële gewin dan met het verbeteren van het leven van gewone Amerikanen. Vooral de belangenverstrengeling rond Trump, zijn familie en bedrijven voedde die zorgen. Republikeinen moeten zichzelf opnieuw uitvinden Trump heeft de Republikeinse Partij de afgelopen tien jaar ingrijpend veranderd. Nu zijn positie verzwakt is, verwacht Manusama dat de onderlinge ideologische strijd verder oplaait. Daarbij staan verschillende stromingen tegenover elkaar: van de meer klassieke Republikeinen rond Marco Rubio tot de christelijk-nationalistische vleugel rond JD Vance en de radicalere MAGA-aanhangers. Ook dat het er hard aan toegaat binnen de campagnes, vormt volgens Stockton een probleem. "Ik weet niet of de Republikeinen in staat zijn die les te leren. Ze hebben hun achterban zo opgehitst met venijn, haat en angst." Het gedachtegoed van de MAGA-beweging verdwijnt niet zomaar met Trump. Zo blijft binnen de Republikeinse Partij een stroming bestaan die vindt dat de VS zich minder met buitenlandse conflicten moet bemoeien. Juist door de oorlog met Iran heeft Trump afstand genomen van dat standpunt. Dat zorgt voor spanningen binnen zijn eigen achterban. Volgens voormalig VS-correspondent Casper Thomas kan de Republikeinse Partij niet langer vanzelfsprekend rekenen op de steun van haar traditionele achterban. Hij wijst daarbij op Texas, waar de bevolking jonger en demografisch diverser is geworden en de economie zich heeft ontwikkeld. "MAGA heeft daar het staartje nog van kunnen meepakken. Maar inmiddels zijn we aangekomen op een moment waarop Texas gewoon geen staat meer is die binnen één kader te vatten valt", zegt Thomas. Volgens hem is de staat daardoor politiek minder vanzelfsprekend Republikeins. Vance neemt afstand van Iran-oorlog Een eerste teken van de interne verdeeldheid is zichtbaar bij vicepresident JD Vance. Hij wees na de verkiezingsnederlaag nadrukkelijk naar de oorlog met Iran. "De reden dat we verloren hebben, is de oorlog", schreef hij op X. Daarmee nam hij publiekelijk afstand van een conflict dat Trump zelf begon. De president verdedigde de beslissing juist en zei dat hij opnieuw dezelfde keuze zou maken. Thomas ziet in Vances verklaring ook een poging om zich te positioneren met het oog op de presidentsverkiezingen van 2028. Vance was eerder kritisch op buitenlandse militaire interventies, maar heeft zich als vicepresident nauw verbonden aan Trump en diens MAGA-beweging. "Ik lees dat toch wel een beetje als: ik was hier altijd al tegen, dus houd mij niet verantwoordelijk." Manusama betwijfelt of het Trumpisme zonder Trump als samenbindende figuur kan voortbestaan. "Het Trumpisme als zodanig is voorbij, omdat het te veel is opgehangen aan de figuur Trump. Trump was degene die al die facties bij elkaar kon houden, maar zonder Trump gaat dat niet meer lukken."

C1: Politieke instituties en actoren·C1: Democratie

In Jordanië staat een natuurkundig instrument dat beheerd wordt door landen die onderling zeer moeizame relaties onderhouden, zoals Israël, Cyprus, Turkije en Iran. Rondom de machine heerst vertrouwen.

C1: Politieke instituties en actoren

De Hongkongse prodemocratische activist Joshua Wong is tot nog eens tien jaar gevangenisstraf veroordeeld wegens samenwerking met buitenlandse regeringen. Wong zat al bijna zes vast, maar zou naar verwachting in januari vrijkomen.

B2: Rechtsstaat en democratie·B1: Grondrechten en rechtsbescherming

De jaarinflatie is in oktober opgelopen tot 3,7%. Analisten vrezen een verdere stijging, nu de Republikeinse partij van Donald Trump in beide kamers van het Congres de meerderheid heeft verloren.

C2: Politieke besluitvorming

Op de verjaardag van haar overleden echtgenoot nam Sarah van Seumeren (38) uit Zaltbommel hun kinderen mee op skivakantie om hem te herdenken. Ze hield hen daarvoor 3,5 dag van school. Dat leverde haar een boete van 300 euro op en een strafbeschikking met een kans op een strafblad. Sarah pleit voor meer ruimte voor rouwende gezinnen.

E2: Sociaal beleid

De Amerikaanse president Donald Trump accepteert de resultaten van de midterms. Maar hij ziet de 'blauwe golf' niet als een afrekening met zijn presidentschap. "We hebben de beste twee jaar uit de geschiedenis van het presidentschap achter de rug", stelt hij.

C1: Politieke instituties en actoren·C2: Politieke besluitvorming

President Trump heeft bij FOX-news aan de telefoon gereageerd op de uitslag van de midterm-verkiezingen. Hij feliciteerde de Democraten, keek terug op twee 'geweldige' jaren en voorzag het eind van Europa.

C1: Politieke instituties en actoren·C1: Democratie

Noord-Korea ontkent verantwoordelijk te zijn voor mogelijk de grootste cryptodiefstal ooit. Kim Yo-jong, de zus van de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un, noemt de Amerikaanse beschuldigingen aan het adres van Noord-Korea "ernstige politieke provocatie", meldt staatspersbureau KCNA.

C1: Politieke instituties en actoren

Nederland kampt met een innovatieparadox: er is veel kennis, maar te weinig toepassing. De practoraten – waar mbo-studenten en bedrijven samen onderzoek doen – kunnen die praktische innovatie versterken.

A2: Onderzoeksvaardigheden

Ragnild (52) is géén donorkind, maar ontdekte dat ze wel een donorvader heeft: in de jaren 80 doneerde hij zijn zaad tientallen keren. "Toen ik dat ontdekte, dacht ik echt dat ik gek werd. Iedereen kon mijn broer of zus zijn."

D2: Cultuur en identiteit

Starters en carrièreswitchers missen belastingaftrek als ze een opleiding volgen voor een nieuw bedrijf of andere loopbaan. Dat botst met het beleid van een ‘Leven Lang Ontwikkelen’.

E1: Sociale ongelijkheid

Speciaal voor u geselecteerd door de FD-redactie: zes artikelen van de afgelopen week die het lezen deze zondag meer dan waard zijn.

C1: Politieke instituties en actoren

Het aantal meldingen van arbeidsuitbuiting in Nederland is het afgelopen jaar toegenomen met 13 procent. Dat meldt de Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen in een jaarlijks rapport. Ook meldingen over seksuele uitbuiting namen toe. "Blijft nog te vaak onder de radar."

E1: Sociale ongelijkheid·E2: Sociaal beleid