Maatschappijleer

Het aantal meldingen van arbeidsuitbuiting in Nederland is het afgelopen jaar toegenomen met 13 procent. Dat meldt de Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen in een jaarlijks rapport. Ook meldingen over seksuele uitbuiting namen toe. "Blijft nog te vaak onder de radar."

E1: Sociale ongelijkheid·E2: Sociaal beleid

Techgigant Meta moet er in Brazilië per direct voor zorgen dat de twee overgebleven kandidaten voor de presidentsverkiezingen gelijk worden behandeld. Dat heeft een rechter van het Braziliaanse electoraal hof bepaald na een klacht van zittend president Lula, een van de kandidaten. De linkse president neemt het op 25 oktober in de beslissende tweede ronde van de verkiezingen op tegen de radicaal-rechtse Flávio Bolsonaro. De afgelopen weken concludeerde het campagneteam van Lula dat hun berichten en pagina's slecht te vinden zijn op Instagram, naast Facebook en WhatsApp onderdeel van Meta. Ook werd er geklaagd over accounts die ineens zouden verdwijnen. Verder zou er met de optie Meta AI in WhatsApp wel campagnemateriaal kunnen worden gemaakt voor Bolsonaro en niet voor Lula. Het team van de president meende dat Bolsonaro werd voorgetrokken en stapte daarom naar het electoraal hof. Drie letters voldoende Deze week constateerde ook de NOS dat er bij de zoekterm 'Lula' op Instagram eerst allerlei andere accounts als suggestie worden gegeven. Bij zijn tegenstander heeft het platform maar drie letters nodig. 'Bol' is voldoende om het officiële account van Flávio Bolsonaro bovenaan te krijgen. Meta sprak de aantijgingen tegen en weet de problemen aan technische storingen. De rechter oordeelt nu dat Meta de verspreiding van politieke berichten niet mag beperken als dat leidt tot ongelijkheid tussen Lula en Bolsonaro. Als de Amerikaanse techgigant zich niet aan de uitspraak houdt, kan het een boete krijgen van 500.000 real per dag, omgerekend ruim 87.000 euro. Het bedrijf wil tegenover persbureau AP niet reageren. Nek aan nek Lula en Bolsonaro zijn verwikkeld in een nek-aan-nekstrijd in aanloop naar de tweede ronde. Het eerste deel van de verkiezingsstrijd, op 4 oktober, werd gewonnen door Bolsonaro met 47 procent van de stemmen. Lula kreeg 45 procent. Flávio Bolsonaro is de zoon van Jaïr Bolsonaro, die een gevangenisstraf uitzit van 27 jaar voor een couppoging in 2022.

B2: Rechtsstaat en democratie·C2: Politieke besluitvorming

De Nederlandse wielerploeg Picnic-PostNL wordt beschuldigd van het creëren van een angstcultuur. NOS Sport heeft samen met wielerplatform In De Waaier uitgebreid onderzoek gedaan naar klachten over een onveilige werksituatie. Sommigen zouden de ploeg getraumatiseerd hebben verlaten.

E1: Sociale ongelijkheid·D2: Cultuur en identiteit

Voor Oekraïne is het internetsysteem Starlink cruciaal voor militaire operaties rondom het front. Maar deze week besloten de Amerikanen het systeem ineens te beperken. Dat heeft alles te maken met de politieke spanning tussen Oekraïne en de Verenigde Staten.

C2: Politieke besluitvorming

Maartje Olislagers (43) dacht de liefde te hebben gevonden toen ze online een man ontmoette die zich voorstelde als de Amerikaanse cryptohandelaar Mark. Binnen een jaar verloor ze 25.000 euro aan hem, zonder hem ooit in het echt te zien. Ze deelt haar verhaal voor een campagne van de Nederlandse Vereniging van Banken, die vrienden en familie oproept om vermoedens van datingfraude bespreekbaar te maken.

E1: Sociale ongelijkheid

Bij hevige overstromingen in de Turkse stad Istanbul zijn zeker twee doden gevallen. Dat melden meerdere nieuwszenders uit Turkije. Een 14-jarige jongen overleed nadat hij in een plas water stapte en daardoor werd geëlektrocuteerd. Het kind zakte in elkaar en raakte bewusteloos. Hij werd overgebracht naar het ziekenhuis, maar overleed daar. De Turkse autoriteiten hebben een onderzoek ingesteld naar het incident in de wijk Fatih. Daarnaast is een 34-jarige man is om het leven gekomen nadat hij door het water werd meegesleurd en vervolgens met zijn hoofd op de stoep viel. Ook hij overleed uiteindelijk in het ziekenhuis. Duizenden meldingen De overstromingen zijn het gevolg van sterke regenval, volgens de lokale autoriteiten de ergste sinds 1985. In sommige delen van de stad is volgens de Turkse weersdienst tot dusver 242 millimeter regen gevallen. Bij de hulpdiensten zijn bijna 7000 meldingen van overlast binnengekomen. Op beelden is te zien dat auto's door de straten drijven en dat door aardverschuivingen grote scheuren zijn ontstaan in de wegen. Verder zijn tunnels en metrostations onder water komen te staan. Scholen en overheidsgebouwen blijven door het extreme weer dicht. De autoriteiten van de stad roepen mensen op binnen te blijven en alleen hun huis te verlaten als het echt niet anders kan.

E1: Sociale ongelijkheid

Bij een ongeluk met een boot in India zijn dertien kinderen om het leven gekomen. De boot kapseisde op de rivier de Ganges. Volgens The Times Of India waren de kinderen onderweg naar een feest. De reddingsoperatie is nog altijd in volle gang. De krant schrijft dat drie of vier mensen nog vermist zijn. Zeven andere opvarenden zijn inmiddels gered en zijn naar het ziekenhuis gebracht. Hoe het mis kon gaan met de boot, is niet duidelijk. Voordat de hulpdiensten ter plaatse waren, schoten omwonenden te hulp die het ongeluk zagen gebeuren. Premier Modi van India heeft zijn medeleven betuigd aan de nabestaanden van de omgekomen kinderen. Hij zegt ook dat zij een financiële vergoeding kunnen verwachten.

E1: Sociale ongelijkheid

Een nieuwe megagevangenis in Costa Rica moet de georganiseerde misdaad daar gaan indammen. Het Midden-Amerikaanse land krijgt zo'n 40 procent meer detentieplekken. Costa Rica, dat lang bekendstond als het veiligste land in de regio, kampt de laatste jaren met toenemend geweld door rivaliserende drugsbendes. Vandaag opent het Center for High Containment of Organized Crime (CACCO) - zoals de gevangenis heet - de deuren. Het kolossale complex staat op een terrein van bijna dertien voetbalvelden en moet ruim vijfduizend gevangenen gaan huisvesten. En dat allemaal omdat het land van een doorvoerroute voor drugs steeds meer verandert in een logistiek knooppunt voor aan drugs gerelateerde criminele organisaties. Het is niet het eerste land in Latijns-Amerika dat een megagevangenis bouwt. De gevangenis in Costa Rica is geïnspireerd op het omstreden gevangenismodel van president Nayib Bukele van El Salvador, dat bekendstaat om grove mensenrechtenschendingen en waar gevangenen onder extreme omstandigheden vastzitten. Sinds Bukele in 2022 de noodtoestand afkondigde zijn meer dan 93.000 mensen opgepakt. Naar schatting zit inmiddels twee procent van de totale bevolking in de gevangenis. De moordcijfers in El Salvador zijn de laatste jaren drastisch gedaald, wat de aanpak aantrekkelijk maakt voor landen als Costa Rica. Toch waarschuwen experts dat juist dit 'model-Bukele' averechtse gevolgen kan hebben. (Hoe) werkt het model? Benjamin Lessing is universitair hoofddocent aan de Universiteit van Chicago, gespecialiseerd in gevangenissen in Latijns-Amerika. Hij begrijpt waarom landen met hoge criminaliteitscijfers zich aangetrokken voelen tot het model van Bukele. "In veel landen in de regio is de georganiseerde misdaad steeds machtiger geworden." Volgens Lessing is het voor regeringsleiders verleidelijk om te denken dat ze de criminaliteit kunnen bestrijden "als ze maar genoeg mensen opsluiten en de misdaad hard genoeg aanpakken". Toch ziet hij juist een groot gevaar en noemt hij het een "model voor democratische achteruitgang." Politici kunnen de populariteit die een hardhandige aanpak oplevert, uiteindelijk gebruiken om de macht naar zich toe te trekken, burgerrechten op te schorten en de democratie te verzwakken. Volgens Human Rights Watch zijn zelfs mensen opgepakt vanwege hun tatoeages, ook als die niets met drugskartels te maken hebben. Strafpopulisme Dat politici met dat extreme gevangenisstelsel stemmen proberen te winnen, ziet ook universitair hoofddocent Julienne Weegels, gespecialiseerd in gevangenissen in Latijns-Amerika. "Het is echt een trend dat leiders in Latijns-Amerika op populistische wijze te koop lopen met hun strenge justitie" zegt Weegels. "Het is een manier om meer stemmen te krijgen." Bukele pronkt zelfs met zijn harde aanpak - in het Spaans mano dura - op sociale media. Op Twitter postte hij vorig jaar een foto uit de Marvelserie Avengers met bewerkte tekst. De boodschap: hij had toen 1,5 procent van de bevolking vastgezet en het criminaliteitscijfer was gedaald met 98 procent. Volgens Lessing speelt de Amerikaanse president Donald Trump een rol binnen deze ontwikkeling in Latijns-Amerika. "Trump heeft de oorlog verklaard aan alle drugskartels op het halfrond, op een sterk gemilitariseerde manier", zegt hij, doelend op de Amerikaanse aanvallen op boten in het Caribisch gebied en de Stille Oceaan. Het is een van de redenen dat Trump The Shield of the America's oprichtte, een samenwerkingsverband van voornamelijk (radicaal-)rechtse regeringen. Averechts effect Toch is het de vraag of massale opsluiting criminaliteit wel echt bestrijdt. Het bijzondere aan Bukeles aanpak is volgens Lessing dat "het leek te werken", waar eerdere harde ingrepen in El Salvador én andere landen averechts uitpakten. Zo ontstonden in Brazilië de machtige criminele organisaties PCC en Comando Vermelho juist in de gevangenis. Gevangenissen werden zo een broedvijver voor criminele bendes, van waaruit ze bendegenoten buiten de gevangenis konden aansturen. Ook in Honduras en El Salvador bracht de 'harde hand' bendes bij elkaar, zegt Weegels. "De gevangenen overleven, leren van elkaar en gaan samenklitten." Volgens Lessing is ongerichte, brute repressie daarom vaak "contraproductief" en kan het criminaliteit in de hand werken. Of dit onder Bukele momenteel gebeurt is volgens Lessing en Weegels ongewis. "Ik denk dat het nog te vroeg is om te zeggen of het in El Salvador werkt." De gevangenissen zijn grotendeels gesloten voor de buitenwereld. Lessing sluit niet uit dat Bukele de bendes daadwerkelijk heeft gebroken. "Als het Bukele-model daadwerkelijk werkt en elders toepasbaar is, zou er, hoe vervelend ik dat ook vind, politieke steun voor ontstaan. Zelfs als dat gepaard gaat met mensenrechtenschendingen en democratische achteruitgang. Hoe het zal aflopen in Costa Rica is afwachten. Weegels vreest dat de aanpak op lange termijn niet houdbaar is. "Misschien is dit wel een paradepaardje van El Salvador dat niet past binnen het gevangeniswezen van Costa Rica." We moeten ons volgens haar afvragen wat er na een straf gebeurt: "Iemand komt altijd weer vrij."

E1: Sociale ongelijkheid

Veel jongens zijn erg met hun uiterlijk bezig. Dat staat ze vrij, vindt cosmetisch arts Tom Decates. Socioloog Luuc Brans stelt dat zich aanpassen aan de norm schadelijk kan zijn.

D2: Cultuur en identiteit·E1: Sociale ongelijkheid

De kinderen van Özcan Akyol mogen geen smartphones. In ieder geval tot hun zestiende verjaardag houdt hij zijn dochter Mia (10) en zoon Baran (8) weg bij de verslaving, verkondigt de schrijver, ook bekend als Eus, maandag in het AD. Hij en zijn partner Anna besloten tijdens een vakantie "overhaast" dat zij hun kinderen niet wilden verliezen aan de telefoontjes.

D2: Cultuur en identiteit

De apps, websites en klantenservice van Albert Heijn, Etos en Gall & Gall liggen sinds zondagmiddag plat. De systemen zijn preventief tijdelijk uitgeschakeld, meldt het winkelbedrijf.

E1: Sociale ongelijkheid

Er rijden zaterdag geen treinen tussen Rotterdam en Delft vanwege brandstichting bij de spoorbrug Delfshaven, meldt ProRail. De verstoring begon om 2.30 uur en duurt vermoedelijk tot het einde van de dienstregeling zaterdag.

D1: Sociale cohesie en diversiteit

FD-lezers reageren op een ietwat bouwvallig voormalig Oranje-paleis, de spreiding van AI door heel het land, het belasten van vermogen in box 3 en welvaartsbelemmerende regelgeving.

E2: Sociaal beleid

Een AI-agent van het bedrijf Anthropic, de maker van AI-chatbot Claude, heeft een valse tip over een moordzaak naar de politie van Philadelphia gestuurd. Het bedrijf maakte vrijdag bekend dat de tip in juli werd ingediend. Veel te laat, stelt de politie.

C1: Politieke instituties en actoren

De Franse regering zet onder druk van de aanhoudende onderwijsprotesten op korte termijn zo'n drieduizend invaldocenten in tegen het lerarentekort, schrijft minister van Onderwijs Édouard Geffray op X. Vakbonden zeggen dat de protesten ondanks deze maatregel doorgaan.

E2: Sociaal beleid·E1: Sociale ongelijkheid

Zonder stok achter de deur wordt het een stuk moeilijker om het polderoverleg te laten slagen, denkt Mathijs Bouman. Wat gebeurt er als de polder er niet uitkomt?

C2: Politieke besluitvorming

De afgelopen maanden heb ik veel geleerd over het open sociale web en de pogingen om ons internet te hervormen. Ook NRC heeft inmiddels een teen in het badwater. We hebben een prille eigen server op Mastodon, een alternatief sociaal netwerk. Nu begint het echte werk: de inhoud.

D2: Cultuur en identiteit

China stelt alles op alles om de AI-race met de Verenigde Staten te winnen, en heeft goede kaarten. Xi Jinping wil van AI een van de pijlers maken onder de Chinese wereldorde, zo betoogt Jan van der Putten.

C1: Politieke instituties en actoren·C1: Democratie

Nu de financiële schade door extreem weer in arme en opkomende landen oploopt, dringt zich de vraag op: wie draait op voor de schade? Het principe van ‘klimaatrechtvaardigheid’ is nog ver te zoeken in deze opwarmende wereld.

E1: Sociale ongelijkheid

Schooljaar afgelopen? Dan gaan alle studieboeken de prullenbak in. Het is al lang geleden dat middelbare scholieren nog boeken gebruikten die het jaar erop naar een nieuwe leerling gingen. De schoolboekenmarkt functioneert niet goed, stelt de toezichthouder. De prijzen stegen de afgelopen zeven jaar sneller dan prijzen voor vergelijkbare producten en scholen moeten vaak zowel een papieren als digitale versie aanschaffen.

E1: Sociale ongelijkheid