Download hier de Nieuwswijs plugin

Genereer vragen bij elk nieuwsartikel

UitgelichtNOS
19 augustus 20263 vragen

Genetisch gemodificeerde gewassen straks makkelijker op ons bord

Op de polderklei bij Lelystad staan enkele tientallen soorten aardappelplanten te wuiven op een akker. Het grootste deel van de aardappelen is genetisch aangepast om beter bestand te zijn tegen de aardappelziekte Phytophthora. Telers vrezen die ziekte, die een onbeschermd gewas in een mum van tijd vernietigt. De aardappelen zijn onderdeel van een veldproef. Daarin willen wetenschappers samen met het ministerie van Landbouw demonstreren wat genetisch gemodificeerde gewassen kunnen opleveren. Genetische manipulatie Bij genetische manipulatie worden de eigenschappen van een organisme veranderd door het erfelijk materiaal aan te passen. Bijvoorbeeld door genetisch materiaal met positieve eigenschappen toe te voegen of materiaal met negatieve eigenschappen uit te schakelen. Met genetische modificatie is het mogelijk om sneller eigenschappen te veranderen dan via klassieke veredeling, waarbij planten worden gekruist en geselecteerd. De onderzoekers kijken reikhalzend uit naar de aardappelziekte, die gedijt bij nattigheid. Ze hopen het effect van Phytophthora op de verschillende soorten aardappelen in het proefveld nog te zien voordat de planten helemaal verpieteren. Op ons bord Over een paar jaar kunnen genetisch gemodificeerde gewassen makkelijker op ons bord belanden. Nu hebben telers nog een speciale vergunning nodig om ze te verbouwen, maar door nieuwe Europese regels wordt die verplichting aanzienlijk versoepeld. Voor de zomer nam het Europees Parlement nieuwe regels aan, die medio 2028 van kracht worden. Aanleiding zijn zogeheten 'nieuwe genomische technieken', die sneller en eenvoudiger werken dan eerdere technieken om planten genetisch te modificeren. De huidige, strenge regels voor genetisch gemodificeerde organismen gelden vanaf 2028 voor minder gemodificeerde planten. Als het erfelijk materiaal eruitziet alsof het door klassieke veredeling kon ontstaan, dan wordt een gewas straks in principe beoordeeld als normale plant, óók als hij genetisch gemodificeerd is. Planten die genetisch sterk zijn aangepast, blijven onder de huidige strenge regels vallen. Etiketten Door de nieuwe regels wordt in de supermarkt minder duidelijk of groenten, fruit en producten waarin planten zijn verwerkt, genetisch zijn gemodificeerd. Als een product voor meer dan 0.9 procent bestaat uit genetisch gemodificeerde ingrediënten, dan moet dat op het etiket worden vermeld. Voor gewassen die als normale plant worden beoordeeld, geldt die plicht niet. Vanaf 2028 kunnen dus meer gewassen worden vrijgesteld. "Ik vraag me af wat dit met het vertrouwen van burgers in de overheid doet", reageert onderzoeker Michelle Habets van het Rathenau Instituut. Zij sprak met enkele tientallen Nederlandse burgers terwijl de nieuwe Europese regels in de maak waren. Een van haar aanbevelingen: behoud de keuzevrijheid en etiketten voor ál het genetisch gemodificeerde voedsel. "De gesprekken over de etiketten waren kort", zegt Habets. "Daarover was iedereen het eens: genetisch gemodificeerde gewassen moeten gelabeld worden. Mensen gaven toe dat ze zelf niet altijd alle etiketten in de supermarkt bekijken, maar ze vinden transparantie belangrijk, net als keuzevrijheid voor wie die gewassen om wat voor redenen dan ook niet wil. Minder pesticiden "Op de korte termijn kan genetische modificatie helpen om gewassen resistent te maken tegen ziekten, waardoor er minder pesticiden nodig zijn", zegt onderzoeksleider Ania Lukasiewicz van de Wageningen Universiteit. "Op de langere termijn kan het helpen om gewassen bijvoorbeeld beter bestand te maken tegen extreme klimaatsituaties." Op die beloften valt wel iets af te dingen, meent universitair hoofddocent Landbouw- en voedselbeleid Jeroen Candel van de Wageningen Universiteit. "De nieuwe wet komt voort uit het idee dat we het huidige landbouwsysteem met technologie kunnen optimaliseren. Daarmee houden we een systeem in stand dat niet duurzaam is qua impact op het klimaat en de biodiversiteit." "De wet die straks van kracht wordt, was ook sterk gekoppeld aan een wetsvoorstel dat het gebruik van pesticiden in 2030 moest halveren", vervolgt Candel. "Dat vroeg grote offers van de landbouw, dus kwamen er óók meer mogelijkheden om gewassen aan te passen. Het pesticiden-wetsvoorstel is echter ingetrokken." In Nederland is nu wel een convenant over pesticiden in de maak, maar concrete doelen zijn er nog niet. Brede aanpak Ook onderzoeksleider Lukasiewicz denkt dat er meer nodig is om de landbouw te verduurzamen. "Er is een brede aanpak nodig, met minder pesticiden, minder mest, efficiënter gebruik van water en minder verspilling. Nieuwe genomische technieken zijn vooral een extra methode om sneller en efficiënter nieuwe rassen te maken."

Biologie: Genetische modificatieBiologie: Biotechnologische toepassingen

Laatste artikelen

AD
Economie
23 aug 2026

Kyle (11) volgt zijn hart en kiest voor praktijkgericht vmbo: ‘Het liefst word ik timmerman’

Als kleuter sliep hij niet met knuffels in zijn bed, maar met een plastic hamer en zaag. De 11-jarige Kyle Ghijsens kiest welbewust voor praktijkgericht vmbo. En dat doen steeds minder leerlingen. „De hele dag in de boeken is niks voor mij. Ik leer veel meer als ik het kan zien of voelen.”

Economie: Concept markt·Maatschappijleer: Pluriforme samenleving·Nederlands: Leesvaardigheid

FDBetaald
Economie
23 aug 2026

Neem inflatiecorrectie mee in box 3-berekening

Een discussiepunt in de begrotingsonderhandelingen in politiek Den Haag is het box 3-dossier. Het kabinet moet daarbij direct maatregelen nemen om box 3 rechtvaardig en voorspelbaar te maken.

Economie: Concept goede tijden, slechte tijden·Maatschappijleer: Parlementaire democratie

NOS
Maatschappijleer
23 aug 2026

Fans blij met Indycar-race in Washington, maar angst voor schade aan museumstukken

Een zomer vol evenementen ter ere van de 250e verjaardag van de Verenigde Staten wordt dit weekend afgesloten met een race door het hart van Washington D.C. Conservatoren van de vele musea daar maken zich zorgen over de trillingen van de raceauto's. Die zouden schade kunnen veroorzaken aan onvervangbare kunststukken. De Freedom 250 Grand Prix is de hekkensluiter van een reeks door president Trump in het leven geroepen evenementen deze zomer. Zijn organisatiecomité Freedom 250 bracht eerder al een kooigevecht, een jaarmarkt en een nationale gebedsdag naar de hoofdstad. De Grand Prix is geïnitieerd door televisiezender Fox Sports en Indycar, een grote Amerikaanse racecompetitie. Indycar is vergelijkbaar met de Formule 1, al zijn er genoeg verschillen: de auto's zijn eenvoudiger en gebaseerd op eenzelfde chassis. Coureurs rijden daardoor dichter op elkaar en de races zijn doorgaans onvoorspelbaarder dan die in de Formule 1. Het idee voor de race in Washington ontstond vorige zomer, maar het Congres wilde geen race langs zijn voordeur. Het plan leek dood te bloeden totdat de Amerikaanse minister van Transport, Sean Duffy, voorstelde om het circuit zo te tekenen dat de goedkeuring van het Congres niet langer nodig was. Zo kwam de race er via een presidentieel decreet van Trump toch. "Het wordt een van de meest onvergetelijke races die de wereld ooit heeft gezien", stelde de president in juli. Keerzijde De dag voor de race zit de sfeer er al goed in. Scott uit Virginia vindt de race "cool", maar ziet ook een keerzijde. "Ik kan me nauwelijks voorstellen hoe vervelend dit moet zijn geweest voor de omwonenden. Het kostte drie weken om dit circuit op te bouwen", zegt hij met een biertje in zijn hand. Voor veel bezoekers, zoals Bron uit Californië, is dit een droom die uitkomt. Met een Amerikaanse vlag op zijn shirt luistert hij trots naar de brullende motoren op de achtergrond. "Het werd tijd dat er een race in DC zou komen. Ik hoop dat er vanaf nu elk jaar een is." Voor Mary Okin, adjunct-directeur bij The Living New Deal, is dit er al een te veel. Zij zet zich in voor het behoud van kunst die tot stand kwam na het herstel van de grote depressie in de jaren '30. Enkele standbeelden en muurschilderingen uit die periode staan rondom het circuit. "Deze kunst staat symbool voor het moment waarop kwetsbare Amerikanen er na lange tijd weer op vooruitgingen. Het is gemaakt door Amerikanen en voor Amerikanen en daarom is het de plicht van de overheid om het te beschermen." Niet alleen de New Deal-kunst, maar bijvoorbeeld ook het originele model van het eerste vliegtuig ter wereld in het Air & Space Museum en de originele onafhankelijkheidsverklaring in The National Archives lopen gevaar, volgens Okin. Trillingen, veroorzaakt door de brullende motoren, crashende auto's en de opbouw van het circuit kunnen de stukken beschadigen, vreest zij. Bovendien zijn er onder veel musea grote kelders en holtes, die de vibraties versterken, legt ze uit. In een brief aan de National Park Service, die over een groot gedeelte van het raceterrein gaat, schrijft Okin: "De trillingen liggen ver boven het niveau van normaal straatverkeer en zijn harder dan die van drilboren, heimachines en zelfs goederentreinen." Maatregelen De National Gallery of Art ligt ook aan het circuit. Er hangt werk van onder anderen Rembrandt, Vermeer en Van Gogh. Het museum deed onderzoek naar mogelijke schade door de trillingen, en nam "uit extreme voorzorg" maatregelen, liet een woordvoerder weten aan de Washington Post. Niet duidelijk is om welke maatregelen het gaat. Het Smithsonian Instituut, dat voor het gros van de andere musea in Washington DC verantwoordelijk is, zegt geen maatregelen te hebben genomen. Volgens Okin hoeft schade niet meteen zichtbaar te worden: "Die is niet eens met het menselijk oog te zien". Maar zelfs als de schade beperkt blijft, vraagt Okin zich af waarom het risico genomen wordt. "Deze race kon overal georganiseerd worden. Maar deze stukken kunnen niet zomaar verplaatst worden", zegt ze. "Ze zijn kwetsbaar. Dat de race hier plaatsvindt is ongekende roekeloosheid."

Maatschappijleer: Pluriforme samenleving·Aardrijkskunde: Leefomgeving

RTL Nieuws
Nederlands
22 aug 2026

Dolly Parton negeerde gezondheidsproblemen door zieke echtgenoot

Dolly Parton heeft haar gezondheid naar eigen zeggen verwaarloosd tijdens het ziekbed van haar overleden echtgenoot Carl Dean. Dat vertelde de 80-jarige zangeres aan het Amerikaanse tijdschrift People. Parton werd vorige week opnieuw genoodzaakt een optreden af te zeggen vanwege gezondheidsklachten.

Nederlands: Leesvaardigheid

NOS
Biologie
22 aug 2026

Podcast De Dag: artsen over hun medische missers

Zo'n 750 keer per jaar gaan er in ziekenhuizen dingen mis, waardoor een patiënt ernstig letsel overhoudt of zelfs overlijdt. Betrokken artsen en verpleegkundigen praten daar vaak liever niet over. In Nieuwsuur deden ze dat deze week wel. Luisteren? Deze aflevering van De Dag luister je via NPO Luister en alle andere podcastapps. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren. Yvonne Roerdink van Nieuwsuur sprak met hen en vertelt in de podcast hoe en waarom dit gevoelige verhaal tot stand kwam. Veel zorgverleners schrikken als ze benaderd worden om over dit onderwerp te praten, zegt ze. Want met naam en toenaam vertellen over een medische fout maakt je kwetsbaar, zeker als je nog werkzaam bent in hetzelfde vakgebied. Toch besloten IC-verpleegkundige Hetty van Ravenswaaij en oncologisch chirurg Liesbeth Jansen voor de camera plaats te nemen. Niet alleen moedig, maar volgens onderzoekers ook noodzakelijk. Niet praten brengt volgens hen allerlei risico's met zich mee. Reageren? Mail dedag@nos.nl Presentatie en montage: Elisabeth Steinz Redactie: Judith van de Hulsbeek Eindredactie: Lars Hulshof

Biologie: Organisme·Biologie: Ecologie