Hulpdiensten in Zwitserland zijn vrijdagochtend vroeg begonnen met het bergen van de Nederlandse reisbus die donderdag was verongelukt. Het is nog niet bekend hoe lang dat gaat duren. Volg hier de laatste ontwikkelingen over de buscrash in ons liveblog.

Aardrijkskunde: Europa

De ceo van het bedrijf achter ChatGPT zou hopen dat andere AI-bedrijven hetzelfde gaan doen.

Economie: Concept welvaart en groei (verdieping)·Maatschappijleer: Parlementaire democratie

Aardrijkskunde: Weer en klimaat

Israël heeft gisteravond zware aanvallen uitgevoerd in Zuid-Libanon. Daarbij is volgens premier Netanyahu een ondergronds complex van Hezbollah vernietigd. Op beelden is te zien dat er enorme explosies waren bij de strategisch gelegen Ali Taher-heuvelrug. Die ligt op 15 kilometer van de grens met Israël. Volgens Libanese veiligheidsbronnen, die persbureau Reuters in juli sprak, heeft Hezbollah in het gebied een ondergronds commandocentrum en wapenopslagplaatsen. De heuvel en de omringende plekken zijn een van de meest betwiste gebieden in de de huidige oorlog tussen Israël en Hezbollah. Volgens Israël is met de aanval "de operationele controle van de Ali Taher-heuvelrug bereikt, zowel bovengronds als ondergronds". Al Jazeera meldt dat volgens Israëlische bronnen tientallen dode Hezbollah-strijders in tunnels werden aangetroffen. Het leger bracht beelden naar buiten van de explosie: Bij de aanval werd 1100 ton aan explosieven gebruikt, meldt het Israëlische leger. De schokken waren voelbaar in heel Zuid-Libanon en zelfs in de hoofdstad Beiroet, die op ongeveer 70 kilometer afstand ligt. Bewoners omschreven het gevoel als dat van een lichte aardbeving, schrijft het Duitse persbureau DPA. Seismologen registreerden de explosie als een beving met een kracht van 4,1. Volgens het leger was het ondergrondse complex "een strategisch centrum dat in tientallen jaren werd gebouwd". Het zou gaan om twee tunnels van meer dan 2 kilometer lang. Daarin werden volgens het leger onder meer tientallen door Iran gefabriceerde raketten gevonden. Controle Israël had een week geleden al de controle over de heuvelrug overgenomen. Israëlische media melden dat Hezbollah-strijders zich daar al wekenlang hadden verschanst. Met de explosies van vannacht is het volgens het Israëlische leger definitief niet meer mogelijk voor Hezbollah om vanaf deze locatie aanvallen op Israëlische burgers en militairen uit te voeren. Israëlische troepen blijven in het gebied aanwezig om te voorkomen dat de aan Iran gelieerde militante groepering Hezbollah er opnieuw voet aan de grond krijgt, aldus Netanyahu en de Israëlische minister van Defensie Katz. Israël en de Libanese regering kwamen in juni tot een raamwerk waarin staat dat Israël zich terugtrekt uit Libanon als Hezbollah zich ontwapent. Bij de totstandkoming van die overeenkomst was Hezbollah niet betrokken en de aanvallen over en weer bleven doorgaan. Hezbollah heeft nog niet gereageerd op de recente Israëlische aanval.

Geschiedenis: Thema's hedendaagse geschiedenis·Aardrijkskunde: Wereld

Mandy Heeren is militair en krijgt talloze seksistische reacties onder socialmediaposts. Ook van haar eigen collega's. Volgens Mandy heerst er van oudsher een 'machocultuur', al zijn veel van de collega's die de reacties plaatsen ook jonge mannen. Staatssecretaris Derk Boswijk noemt het 'waardeloos' en 'onacceptabel'.

Maatschappijleer: Verzorgingsstaat·Maatschappijleer: Samenleving·Maatschappijleer: Rechtsstaat

OpenAI denkt erover om de ontwikkeling van geavanceerde kunstmatige intelligentie te vertragen. Dat zei topman Sam Altman deze week tijdens een bijeenkomst met het hele bedrijf, melden bronnen aan persbureau Bloomberg. Altman hoopt dat andere AI-bedrijven zich ook willen aansluiten.

Economie: Concept ruilen over de tijd·Maatschappijleer: Rechtsstaat

Israël heeft donderdagavond een tunnelcomplex van Hezbollah gebombardeerd in Libanon. Een Amerikaanse geologische dienst nam een aardbeving met een kracht van 4,1 waar. Israël viel ook opnieuw Gaza aan. Daarbij kwamen burgers, onder wie kinderen, om het leven.

Aardrijkskunde: Vaardigheden

Andere zaken die beleggers humeurig het weekend in zouden kunnen sturen: vanmiddag volgen Amerikaanse inflatiecijfers. En de olieprijs loopt weer hoog op.

Economie: Concept welvaart en groei·Economie: Concept ruilen over de tijd

Meer dan twaalf uur na het zware ongeluk met een Nederlandse bus in Zwitserland is het aantal slachtoffers nog steeds onduidelijk. De Zwitserse politie zei eerder dat er meerdere doden en gewonden zijn gevallen, maar aantallen werden niet genoemd. De politie zegt dat eerst de nabestaanden op de hoogte moeten worden gebracht. Hulpdiensten zijn de hele avond bezig geweest met de berging van de lichamen. Het ongeluk gebeurde gisteren aan het einde van de middag tussen de dorpen Zernez en Susch, in het oosten van Zwitserland. Aan boord van de bus waren 49 mensen, 48 passagiers en een chauffeur. De lokale politie gaat ervan uit dat de meeste, zo niet alle passagiers, Nederlanders zijn. Nederlandse reizigers Het gaat om een busreis van de Nederlandse organisatie Oad. De bus is eigendom van touringcarbedrijf Hartemink uit Eibergen, in de Achterhoek. Hoe het ongeluk kon gebeuren is nog niet bekend. De Zwitserse politie zegt tegen lokale media dat het uit gaan van een eenzijdig ongeval en dat het ongeluk gebeurde op een plek waar wegwerkzaamheden waren. De rijstroken zouden zijn versmald en de bus zou door de vangrail zijn gereden en over de kop zijn geslagen. Mogelijk moest de chauffeur uitwijken voor een steen of rots op de weg. De Zwitserse politie heeft een noodnummer geopend voor de familie van de reizigers. Direct na het ongeval werden hulpdiensten massaal ingezet. De hele avond zijn de hulpdiensten, onder meer met helikopters, aanwezig geweest op de plek van het ongeval.

Maatschappijleer: Pluriforme samenleving·Aardrijkskunde: Europa

Rond de 25e herdenking van 9/11, de aanslagen op 11 september 2001 in New York, brengt de stad een grote politiemacht op de been. Veel wegen zijn afgesloten voor gemotoriseerd verkeer. Een kwarteeuw lang was de 9/11-herdenking een dag van bezinning en vooral nationale eenheid. De nabestaanden van degenen die omkwamen door de aanval stonden centraal, maar nu dreigt het verharde politieke klimaat in de VS de sfeer van verbinding te verstoren. De officiële herdenking vindt plaats op Ground Zero in New York, waar de Twin Towers stonden. Daar vlogen tijdens de ochtendspits van 11 september 2001 twee passagiersvliegtuigen in op de enorme wolkenkrabbers, die daarna instortten. Nu is op die plek het 9/11 Memorial Plaza, een permanente herdenkingsplaats. Oud-presidenten en nabestaanden Zoals ieder jaar op deze dag zullen daar speciaal genodigde gasten bijeenkomen, vooral nabestaanden van de slachtoffers, om de namen voor te lezen van alle omgekomen mensen. Ook de oud-presidenten Clinton, Obama, Biden en George W. Bush worden verwacht, evenals de huidige vicepresident, JD Vance. Herdenking aanslagen 11 september bij de NOS De herdenking van de aanslagen op 11 september is rechtstreeks te volgen vanaf 14.10 via de app en site. Tot 16.52 uur is de uitzending ook te zien via NPO 1. Tot zover klinkt de 25ste herdenking niet anders dan anders, maar dit jaar zijn de veiligheidsmaatregelen groter dan ooit. De politie van New York, federale agenten en ander veiligheidspersoneel zullen "massaal aanwezig" zijn, zegt een stadsfunctionaris. De lokale overheid laat New Yorkers weten dat ze op straat veel mensen in uniform kunnen tegenkomen, net als antiterreureenheden, zwaarbewapende agenten en anti-drone-eenheden. In de wijde omgeving van Ground Zero wordt geen autoverkeer toegestaan. Alleen genodigden mogen naar de officiële herdenking en moeten door een screening heen om binnen te komen. Vrees voor antisemitisme Burgemeester Mamdani geeft twee redenen voor de zware maatregelen: de extra betekenis van een kwarteeuw na de aanslagen en het feit dat 11 september dit jaar samenvalt met het begin van het joodse nieuwjaar. Verwijzend naar de recente toename van antisemitische incidenten in New York, benadrukt Mamdani dat de Joodse gemeenschap de feestdag veilig moet kunnen vieren. Nederlanders zaten in 2001 aan de tv gekluisterd en zagen deze beelden: Mamdani zelf is middelpunt van een ongekende ruzie rond de herdenking. De laatste weken gaat er een petitie rond waarin de burgemeester wordt opgeroepen om weg te blijven bij de herdenkingsbijeenkomst. De petitie roept vragen op over het politieke gedachtegoed van Mamdani en zijn familie- en kennissenkring, vanwege vermeende anti-Amerikaanse sentimenten. Mamdani is moslim en is tijdens zijn campagne en ook na zijn verkiezingsoverwinning herhaaldelijk het mikpunt geweest van vaak openlijke islamofobie. Deze week gooide oud-burgemeester en Trump-advocaat Rudy Giuliani olie op het vuur door te zeggen dat hij het een belediging zou vinden als Mamdani naar de herdenking komt. Giuliani was burgemeester tijdens de aanslagen en heeft wegens zijn empathische optreden in de nasleep daarvan nog enig gewicht in de publieke opinie in New York. Mamdani is er in ieder geval niet gevoelig voor. Hij zegt als trotse Amerikaan en New Yorker vastbesloten te zijn om de herdenking bij te wonen. Wie wel opvallend afwezig zal zijn bij de herdenking is president Trump. Volgens The New York Times zag hij ervan af omdat de organisatoren hem niet wilden toestaan een speech te geven. Toespraken zijn al meer dan tien jaar niet toegestaan, om te zorgen dat het evenement waardig en apolitiek blijft. Volgens Trump klopt het bericht niet. Wel besloot hij zelf naar de herdenking bij het Pentagon te gaan, waar hij wel een toespraak gaat geven. Vicepresident Vance gaat in zijn plaats naar New York. Serie honkbalwedstrijden Naast de officiële ceremonie op Ground Zero zullen er verspreid door New York andere herdenkingsbijeenkomsten en evenementen worden gehouden, onder meer door de brandweer. Verschillende brandweerkazernes worden opengesteld voor het publiek en daar zullen de 343 New Yorkse brandweerlieden worden herdacht die tijdens de aanslagen omkwamen. Een ander opvallend evenement is een serie honkbalwedstrijden tussen de New York Yankees en de New York Mets, de twee profclubs uit de Major League Baseball in die stad. De clubs spelen drie opeenvolgende dagen tegen elkaar in Yankee Stadium, ter ere van de slachtoffers van 9/11.

Geschiedenis: Thema's hedendaagse geschiedenis

Maatschappijleer: Rechtsstaat·Geschiedenis: Thema's hedendaagse geschiedenis

Vijf Nederlandse Netflix-series worden toegevoegd aan het audiovisuele archief van Beeld & Geluid. Dat hebben de streamingdienst en het museum in Hilversum donderdag bekendgemaakt. Het gaat om Amsterdam Empire, Haantjes, Dirty Lines en Yolanthe. Het is de eerste keer dat Nederlandse titels van een internationale streamer onderdeel worden van het archief.

Nederlands: Literatuur·Nederlands: Leesvaardigheid