Biologie

Een Britse vrouw van 99 heeft het record voor oudste 'wingwalker' gebroken. Vastgebonden op de vleugel van een dubbeldekker maakte ze in Gloucestershire een vlucht om geld in te zamelen. "Het is een eigenaardig gevoel. Bang was ik niet, omdat ik er zo'n zin in had", reageerde Hilda Duffy achteraf. "Het zal de adrenaline zijn geweest, gemixt met iets anders." Ze zei tijdens de vlucht aan haar vader te hebben gedacht. "Ik ben de oudste van zeven, wat zou hij trots zijn geweest op zijn eerstgeborene." Duffy zamelde met haar stunt 1300 pond in voor de plaatselijke luchtambulance. Ze zei dat ze geïnspireerd was geraakt toen ze in augustus las over Betty Bromage, die op haar 97ste haar eigen record had aangescherpt. Bromage voerde sinds haar 87ste al zes keer zo'n stuntvlucht uit. "Anders verveel ik me", legde ze uit aan de BBC. "Ik mag niet meer autorijden, ik kan niet goed zien en dat frustreert. Dus wil ik de dingen doen die ik nog wel kan." Voor de vlucht, inclusief een looping, draaide ze haar hand niet om: "De kermis is erger". Behalve het record van Bromage brak Duffy ook het absolute leeftijdsrecord voor een wingwalker, dat sinds mei op naam stond van landgenoot Harold Heasman. Die was bij zijn vlucht met 98 jaren en 357 dagen de oudste ooit, maar Duffy is met haar 99 jaar en 21 dagen nipt ouder. In een reactie op Duffy's record, reageerde Bromage strijdlustig: "Ik kan niet wachten tot ik 100 ben om het nog een keer te doen", lachte ze bij de BBC. "Dan versla ik je weer." Harold Heasman heeft nog niet gezegd wat zijn plannen zijn.

D4: Mens en milieu

In een appartement in Zaandam is donderdagochtend brand uitgebroken tijdens het opladen van een fietsaccu. Drie bewoners zijn naar het ziekenhuis gebracht omdat ze rook hebben ingeademd.

D4: Mens en milieu

Bij hevige overstromingen in de Turkse stad Istanbul zijn zeker twee doden gevallen. Dat melden meerdere nieuwszenders uit Turkije. Een 14-jarige jongen overleed nadat hij in een plas water stapte en daardoor werd geëlektrocuteerd. Het kind zakte in elkaar en raakte bewusteloos. Hij werd overgebracht naar het ziekenhuis, maar overleed daar. De Turkse autoriteiten hebben een onderzoek ingesteld naar het incident in de wijk Fatih. Daarnaast is een 34-jarige man is om het leven gekomen nadat hij door het water werd meegesleurd en vervolgens met zijn hoofd op de stoep viel. Ook hij overleed uiteindelijk in het ziekenhuis. Duizenden meldingen De overstromingen zijn het gevolg van sterke regenval, volgens de lokale autoriteiten de ergste sinds 1985. In sommige delen van de stad is volgens de Turkse weersdienst tot dusver 242 millimeter regen gevallen. Bij de hulpdiensten zijn bijna 7000 meldingen van overlast binnengekomen. Op beelden is te zien dat auto's door de straten drijven en dat door aardverschuivingen grote scheuren zijn ontstaan in de wegen. Verder zijn tunnels en metrostations onder water komen te staan. Scholen en overheidsgebouwen blijven door het extreme weer dicht. De autoriteiten van de stad roepen mensen op binnen te blijven en alleen hun huis te verlaten als het echt niet anders kan.

D4: Mens en milieu

De Nederlandse chipmachinemaker ASML heeft een succesvol derde kwartaal achter de rug. Bovendien zegt het bedrijf nu al interesse bij klanten te zien om in de komende paar jaar chipmachines te bestellen. "Veel gesprekken met klanten gaan nu over de periode na 2027", zegt topman Christophe Fouquet bij de presentatie van de kwartaalcijfers. ASML profiteert enorm van de investeringen in kunstmatige intelligentie en andere technologie waarvoor chips nodig zijn. ASML-klanten verwachten dat ze zelf tot zeker 2028 niet aan de vraag naar chips kunnen voldoen, zegt Fouquet. "Voor ons betekent dat op korte termijn meer vraag." ASML heeft naar eigen zeggen nu al veel bestellingen voor 2028 binnengekregen. "Maar er is ook grote belangstelling om nu al bestellingen te plaatsen voor 2029 en soms zelfs 2030." Het betekent dat ASML hard moet werken om aan de vraag naar zijn chipmachines te voldoen. Drie maanden geleden zei het bedrijf dat het zijn capaciteit voor EUV-machines moet vergroten. ASML is het enige bedrijf ter wereld dat chipmachines kan maken met deze technologie, die werkt met extreem ultraviolet licht. Het bedrijf sprak eerder de ambitie uit om in 2027 30 procent meer capaciteit voor deze machines te hebben dan dit jaar. Daar zou in 2028 nog eens 30 procent bovenop moeten. "Maar om eerlijk te zijn, wordt het steeds duidelijker dat 30 procent in 2027 en 30 procent in 2028 er niet voor zal zorgen dat we aan de vraag van onze klanten kunnen voldoen", zegt Fouquet nu. Flinke winststijging De verkoop van EUV-machines is de grootste aanjager van de hogere omzet en winst die ASML boekt. De afgelopen drie maanden verkocht het bedrijf voor 11,6 miljard euro, onder meer door de verkoop van nieuwe machines en upgrades van bestaande machines. De winst kwam in het afgelopen kwartaal uit op bijna 5 miljard euro. Dat is flink meer dan in dezelfde periode de afgelopen jaren: toen was de winst in het derde kwartaal telkens rond de 2 miljard euro. "Al met al zou ik zeggen dat het een zeer, zeer sterk kwartaal was", zei Fouquet. In 2026 heeft ASML tot nu toe ruim 10,6 euro winst gemaakt. Het bedrijf verwacht dit jaar 65 machines naar klanten te versturen, 50 procent meer dan afgelopen jaar. Ook werkt het bedrijf aan upgrades van zijn machines, waardoor klanten in dezelfde periode meer chips kunnen maken. Klanten van ASML zijn onder meer chipmakers TSMC, Samsung en Intel. ASML is een van de grootste bedrijven wereldwijd en is van aanzienlijk belang voor de Nederlandse economie. De Nederlandse chipindustrie is mede dankzij ASML enorm gegroeid in de afgelopen jaren en zorgt voor tienduizenden banen.

A3: Technisch-instrumentele vaardigheden

Een vlucht van Italië naar Australië is afgelopen weekend geannuleerd vanwege een uitbraak van bedwantsen aan boord. Het toestel bleef aan de grond voor een grondige schoonmaak.

D4: Mens en milieu

Overheden en bedrijven hebben samen een plan gemaakt om vier Natura2000-gebieden te herstellen. Daarmee is €50 mln Rijksgeld gemoeid.

D3: Biodiversiteit en natuurbeheer

Veel mensen die vanaf 2029 een nieuwe verwarmingsketel nodig hebben, zullen dan een slimme hybride warmtepomp moeten kopen. De normen worden zo aangescherpt dat een gewone gasgestookte cv-ketel niet meer voldoet. Minister Boekholt-O'Sullivan van Volkshuisvesting schrijft aan de Tweede Kamer dat het kabinet de hybride warmtepomp als tussenstap ziet op weg naar aardgasloze verwarming van alle gebouwen in 2050. Dat is belangrijk om de klimaatdoelen te halen. In 2022 wilde het kabinet-Rutte IV de hybride warmtepomp al vanaf 2026 verplicht stellen, maar dat plan werd geschrapt onder het kabinet-Schoof. PVV, NSC, VVD en BBB vonden vooral de kosten voor huishoudens te hoog. Ervaringen positief Het huidige minderheidskabinet haalt het plan nu weer van stal. In het regeerakkoord is afgesproken dat de hybride warmtepomp "de nieuwe standaard" moet worden. Zo'n apparaat haalt zijn warmte uit de buitenlucht en het elektriciteitsnet, maar kan op koude momenten ook nog samenwerken met een cv-ketel op gas. Honderdduizenden huishoudens zijn de afgelopen tijd overgestapt op een volledig elektrische warmtepomp of een hybride variant. Volgens de minister zijn de ervaringen van veel consumenten positief. De aanschaf wordt al gestimuleerd, maar voor een echte versnelling van de ontwikkeling is meer nodig, aldus Boekholt. Slim De nieuwe norm gaat alleen gelden als de cv-ketel vervangen wordt, dus zolang de bestaande ketel functioneert kan die blijven hangen. Ook bewoners van appartementen en monumenten hoeven niet over te stappen. Daar is het vaak niet mogelijk om een warmtepomp te gebruiken. Het liefst ziet het kabinet dat mensen overstappen op een volledig gasloze warmtepomp, maar ook een slimme hybride variant voldoet. 'Slim' wil zeggen dat de installatie zo kan worden ingesteld dat die vooral stroom gebruikt op momenten dat de vraag naar elektriciteit laag is, net als de prijs. Dat is belangrijk om het overvolle stroomnet te ontzien. Hybride warmtepomp Een hybride warmtepomp gebruikt veel minder gas dan een traditionele cv-ketel: de besparing kan oplopen tot 65 procent. De aanschafkosten zijn wel fors hoger: algauw 8000 euro, tegenover 2000 euro voor een cv-ketel. Er zijn subsidieregelingen om de aanschaf aantrekkelijker te maken. Daarmee komen de kosten op ongeveer 6000 euro. Door de lagere energierekening verdien je een hybride warmtepomp volgens Vereniging Eigen Huis nu in ongeveer tien jaar terug. Het kabinet stelt dat ook de komende jaren huishoudens met een warmtepomp een lagere energierekening zullen hebben. Bovendien leidt de investering tot een forse waardestijging van de woning, zo schrijft Boekholt. De minister realiseert zich dat 6000 euro voor veel mensen nog steeds "verschrikkelijk veel geld" is. Daarom kondigt ze het nu al aan, "zodat je weet dat als je ketel aan vervanging toe is er een kostenpost is en dat je daar rekening mee kunt houden". De komende tijd gaat ze verder uitwerken hoe ze ervoor kan zorgen dat iedereen tot aanschaf kan overgaan. In ieder geval wil ze renteloze leningen aanbieden. Verder benadrukt Boekholt dat de hybride warmtepomp "de logische opvolger van de cv-ketel" is. "Net zoals we eerst de VR-ketel met verbeterd rendement kregen en daarna de HR-ketel met hoog rendement."

D4: Mens en milieu

Zwitserse gletsjers hebben dit jaar een recordhoeveelheid ijs verloren door de intense hittegolven van afgelopen zomer. Wetenschappers spreken van een "buitengewone" ontwikkeling die de watervoorziening in gevaar kan brengen.

D4: Mens en milieu

Artsen van het Radboudumc hebben een operatie ontwikkeld waarmee de clitoris na vulvakanker hersteld kan worden. Bij operaties tegen vulvakanker moet de clitoris soms weggehaald worden, waardoor vrouwen geen orgasmes meer konden krijgen. Een vergelijkbare operatie voor de penis bestaat al veertig jaar.

D4: Mens en milieu

Ouders van kinderen die moeilijk in slaap komen, kunnen bij drogisten en webshops makkelijk terecht voor melatonine en zogenoemde slaapgummies. Toch wordt het gebruik daarvan bij kinderen in een nieuwe richtlijn van de jeugdgezondheidszorg in de meeste gevallen afgeraden. Editie NL-verslaggever ging langs verschillende winkels en keek hoe toegankelijk die middelen nog altijd zijn.

D4: Mens en milieu

Amerikaanse onderzoekers hebben een videogame gemaakt waarmee je kunt ontdekken of iemand zeer waarschijnlijk autisme heeft of niet. Het Nederlandse Autisme Register is 'voorzichtig enthousiast'. "Zo'n game kan heel nuttig zijn."

D4: Mens en milieu·C4: Afweer en immuniteit

Loes Haverkort is enkele maanden geleden geopereerd aan een tumor in haar rechterhersenhelft. De tumor werd ontdekt nadat ze lichte epileptische aanvallen had gekregen, deelt de 45-jarige actrice maandag op Instagram.

C4: Afweer en immuniteit

In Malawi, een van de armste landen ter wereld, vochten Dilo van Commenée (36) en Hessel van Balen (33) voor een natuurreservaat dat werd leeggeroofd door stropers en ontbost voor brandhout. Terwijl Malawi bij de meeste toeristen nog nauwelijks op de radar staat, staken de Nederlanders er alles in wat ze hadden. Nu leiden ze ongeschoolde, lokale mannen op tot rangers.

D3: Biodiversiteit en natuurbeheer

Appels zijn groot, bol en sappig. Hoe groeit dat? Heeft een appel een vaatstelsel?

B1: Moleculen en cellen·C1: Stofwisseling van het organisme

Chipmachinemaker ASML smeedt een coalitie van chipfabrikanten om zijn meest geavanceerde High-NA EUV-machine te upgraden, samen met chipgigant TSMC. Het doel: snellere AI-chips.

A3: Technisch-instrumentele vaardigheden

Hun studentenleven komt al aardig op stoom, maar op de universiteit voelen eerstejaars Plantenwetenschappen zich de jonkies.

A4: Oriëntatie op studie en beroep

Als Europa verboden pesticiden volledig uit de import van landbouwproducten weert, kan de aanvoer van agrarische goederen in het ergste geval met 41% dalen.

D4: Mens en milieu