NOS

Krap een maand na zijn diagnose van longkanker stapt Leo XIV het vliegtuig in voor een reis van elf dagen die hem naar drie landen in Zuid-Amerika voert. Nadat een onderste longkwab operatief werd verwijderd, is de paus door zijn artsen geheel kankervrij verklaard. Dit tot grote opluchting van de inwoners van Uruguay, Argentinië en vooral Peru die naar het moment toeleven dat ze Leo kunnen verwelkomen. De paus heeft een bomvol programma met twaalf vluchten, vele missen en vieringen, bijna veertig toespraken en een bezoek aan een hooggelegen stad in het Andesgebergte. Opmars evangelische kerk Leo arriveert in Zuid-Amerika op een moment dat de Rooms-Katholieke Kerk steeds meer terrein verliest aan evangelisch-christelijke bewegingen. Deze religieuze verschuiving is een van de meest ingrijpende maatschappelijke en politieke ontwikkelingen in de regio van de afgelopen decennia. Vooral in Brazilië en Colombia, maar ook in Argentinië en Peru neemt de conservatieve geloofsstroming toe. Dit pausbezoek is dan ook strategisch belangrijk om de katholieke identiteit in de regio te versterken. Allereerst in Uruguay, dat geldt als het meest geseculariseerde land van Zuid-Amerika. 'Slechts' een derde van de bevolking is katholiek. Het tweede land dat Leo bezoekt is Argentinië, geboorteland van Leo's voorganger Franciscus. Die stelde een bezoek jarenlang uit vanwege zijn moeizame relatie met zijn landgenoten. Tussen president Milei en Franciscus boterde het in het begin allerminst, maar later draaide de president helemaal bij. Nu wacht Milei met open armen op Leo, ondanks sterke meningsverschillen over bijvoorbeeld de regulering van AI. Franciscus bezocht wel andere landen in Zuid-Amerika. In 2015 erkende hij dat de Rooms-Katholieke Kerk een zeer omstreden en actieve rol had gespeeld tijdens de koloniale verovering, de onderdrukking van inheemse volkeren en de trans-Atlantische slavernij. Hij vroeg vergiffenis voor de "vele zware zonden tegen de inheemse volkeren die zijn begaan in de naam van God". Naar verwachting zal Leo de lijn van Franciscus volgen, maar zal hij ook proberen om zo min mogelijk polariserend te zijn. Ongetwijfeld zal ook hij zich uitspreken over thema's als sociaal onrecht, armoede, bescherming van het milieu en van het leven, en zorg voor zwakkeren en minderheden. Hij zal zeker ook maatschappelijke en economische thema's aansnijden. Van Chicago naar Chiclayo De grote klapper van deze apostolische reis is echter Peru. Veel Peruanen zien de in Chicago geboren Amerikaan Robert Francis Prevost, zoals de paus eigenlijk heet, als een van hen omdat hij meer dan twintig jaar in hun land werkte als missionaris en bisschop. Hij nam ook de Peruaanse nationaliteit aan en spreekt vloeiend Spaans. Zijn diepe verbondenheid met Peru bleek duidelijk op de dag van zijn verkiezing tot paus. Eerst sprak Leo vanaf het balkon van de Sint-Pieter de menigte toe in het Italiaans, maar meteen daarna begroette hij in het Spaans de mensen van zijn oude bisdom Chiclayo. Er kwam geen woord Engels over zijn lippen. De verwachtingen van het bezoek zijn dan ook hooggespannen en de voorbereidingen in volle gang. President Keiko Fujimori noemt de reis van groot nationaal belang en er worden allerlei religieuze en culturele manifestaties georganiseerd. Op het programma staat een bezoek aan vier steden, waaronder de hoofdstad Lima en natuurlijk Chiclayo. Het zal een ware thuiskomst zijn voor de paus. Er zal een gigantische openluchtmis worden gehouden, waar meer dan een miljoen gelovigen worden verwacht. Door de enorme toestroom van mensen heeft de overheid gevraagd of bewoners hun woningen willen openstellen voor pelgrims, omdat er te weinig hotels in de stad zijn. Papacopter Verder gaat paus Leo nog per Papacopter, een speciale pauselijke helikopter, naar Cuzco, de historische Incastad op ruim 3400 meter hoogte in de Andes. Ook gaat hij naar Pucallpa, diep in het Peruaanse Amazonegebied, waar een ontmoeting plaatsvindt met inheemse gemeenschappen en missionarissen en waar duizenden pelgrims worden verwacht. Na de geboren Zuid-Amerikaan Franciscus gaat nu de geadopteerde Zuid-Amerikaan Leo het continent bezoeken op wat door velen al een historische reis wordt genoemd. Van de Poolse paus Johannes Paulus II die West- en Oost-Europa met elkaar verbond, via de Argentijnse paus Franciscus die de periferie van de wereld opzocht is het nu de beurt aan Leo om Noord- en Zuid-Amerika met elkaar te verbinden. Hij lijkt de juiste man voor deze lastige taak.

Maatschappijleer: Cultuur en identiteit·Maatschappijleer: Sociale ongelijkheid

Goedemorgen! Paus Leo XIV vertrekt vandaag op werkbezoek naar Zuid-Amerika, kort na zijn kankeroperatie. En een Keniaanse sekteleider die verdacht wordt van moord op tientallen kinderen hoort zijn straf. Eerst het weer: De zon schijnt vandaag volop. Bij een zwakke tot matige oostenwind loopt de temperatuur op naar 8 tot 10 graden. In de loop van de middag neemt de bewolking vanuit het zuidwesten toe. De komende dagen is er een mix van zon en wolken en bij maxima rond een graad of 9. De verwachting voor de komende dagen; kijk hier het NOS Weer van donderdagavond terug: Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier zie je de situatie op het spoor. Wat kan je vandaag verwachten? Wat heb je gemist? D66 en Pro willen dat er een verbod komt op dubbelfuncties in de politiek. De grootste regerings- en de grootste oppositiepartij willen met een nieuwe wet verbieden om bijvoorbeeld Kamerlid én Statenlid te zijn. Zulke combinaties kunnen leiden tot belangenverstrengeling en kosten te veel tijd, stellen ze. Minister Heerma van Binnenlandse Zaken is er positief over. Ook een Kamermeerderheid lijkt mogelijk. Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit: Voor het eerst moeten bezoekers van The Passion betalen voor een ticket. De populaire muzikale paastraditie strijkt volgend jaar neer in het Twentse stadje Ootmarsum. Een kaartje voor het evenement op 25 maart gaat 7,50 euro kosten. Organisator KRO-NCRV zegt dat het besluit om entree te heffen te maken heeft met de beperkte ruimte in de historische binnenstad. De organisatie wil nog niet zeggen hoeveel kaartjes er te koop zijn. Het gaat om een "beperkt aantal". In Ootmarsum wonen zo'n 4500 mensen. Zij krijgen voorrang bij de kaartverkoop. Fijne dag!

Maatschappijleer: Politieke instituties en actoren

Staat Frankrijk een jeudi noir, een zwarte donderdag, te wachten? Het land maakt zich vandaag op voor een nieuw hoofdstuk in de lange reeks van protesten. Na twee weken van relatieve rust, met alleen op zaterdagen uitschieters, beginnen de Fransen zich deze week weer te roeren. De regering verwacht in het land een opkomst van 500.000 tot 700.000 mensen, Parijs niet meegerekend. De demonstranten, sommigen van hen deel van de gelehesjesbeweging, krijgen deze week weer gezelschap van scholieren en studenten. Zij hebben na de herfstvakantie hun protesten hervat, al ligt het aantal geblokkeerde scholen een stuk lager dan begin vorige maand. De kar wordt vooral getrokken door de vakbonden, die voor de demonstraties van vandaag de handen ineen hebben geslagen. Verspreid over het land worden meer dan 240 protestmarsen verwacht. Ook zijn er stakingen aangekondigd in het onderwijs, de gezondheidszorg en de transportsector. Zo rijden er wat minder TGV-sneltreinen, maar de impact op het spoor is vooral groot bij de regionale treinen (TER). Proef voor de autoriteiten In Frankrijk wordt deze dag gezien als een belangrijke test: hoe massaal is de protestbeweging nog? Hoeveel mensen gaan er de straat op en weten zij de druk op de regering te houden? Andersom is het ook een proef voor de autoriteiten: lukt het hen om de woede van de Fransen te sussen? De onderhandelingen met vertegenwoordigers van scholieren en studenten hebben nog niet tot een akkoord geleid. Wel zijn er al een aantal toezeggingen gedaan: zo worden 500 extra docenten aangesteld en wordt het systeem voor toelating tot hoger onderwijs, Parcoursup, aangepast. Nu de onderwijsprotesten weer zijn begonnen, waarschuwt onderwijsminister Geffray voor de gevolgen op de langere termijn. "De absolute prioriteit is dat leerlingen gewoon naar school kunnen", zei hij. "Het schooljaar komt inmiddels in gevaar." Premier Lecornu zei bereid te zijn om volgende week opnieuw met de scholieren in gesprek te gaan. Ook gisteravond gingen scholieren en studenten in Parijs al de straat op: Een andere grote uitdaging voor de regering is om de protesten van vandaag in goede banen te leiden. Ze willen vooral een herhaling van 17 oktober voorkomen. Bijna drie weken geleden ontspoorde die protestdag volledig toen een deel van de demonstranten en georganiseerde relschoppers massale vernielingen aanrichtten. Auto's en administratieve gebouwen, waaronder het historische stadhuis van Limoges, werden in brand gestoken. Ruim duizend winkels werden geplunderd. Het risico op onrust is volgens de autoriteiten groot. Zij verwachten "veel geweld tegen de politie en vernielingen van openbare gebouwen". Om een herhaling van 17 oktober te voorkomen, zijn net zoals de afgelopen twee zaterdagen 70.000 agenten van de politie en gendarmerie op de been. Ondanks kritiek van onder andere mensenrechtenorganisaties over de inzet van traangas en flitsgranaten, heeft binnenlandminister Nuñez gezegd "geen enkel middel achterwege te willen laten, om de simpele reden dat politieagenten zich moeten kunnen verdedigen wanneer ze worden aangevallen". Parijs protest toch in het centrum Opvallend is dat de autoriteiten de demonstranten dit keer wél toestemming geven om door het centrum van Parijs te trekken. Waar zij de afgelopen twee zaterdagen alleen aan de rand van de stad mochten demonstreren, heeft de prefectuur gisteren ingestemd met een route van Place de la République naar Place de la Nation, via de Boulevard Voltaire. Juist op Place de la République liep het op 17 oktober rond het middaguur al uit de hand. Relschoppers mengden zich toen tussen de demonstranten en raakten slaags met de politie en gendarmerie. Wat er toen precies gebeurde? Bekijk het in deze video: De CGT, één van de grootste vakbonden in Frankrijk, hamerde er de afgelopen dagen op dat de protestmars in het centrum moest plaatsvinden. "Het is ongekend als demonstraties in het centrum worden verboden", zei CGT-voorzitter Sophie Binet eerder deze week op de Franse radio. "We moeten toch zichtbaar kunnen zijn?" Voor de regering heeft Binet een paar eisen: "Hogere lonen voor iedereen, een verhoging van het minimumloon met 10 procent en hogere salarissen voor ambtenaren. Daarnaast willen we dat de begrotingsplannen worden herzien."

Maatschappijleer: Politieke besluitvorming·Maatschappijleer: Democratie

De Democratische overwinning bij de Amerikaanse midterms heeft de politieke verhoudingen in de Verenigde Staten omgegooid. President Donald Trump krijgt een stevige tik en zijn greep op de Republikeinse Partij lijkt minder vanzelfsprekend dan voorheen. De nederlaag is volgens Amerika-deskundige Kenneth Manusama vooral een afrekening met Trump zelf. De oorlog met Iran en de gestegen kosten van levensonderhoud lieten hun sporen na. "Er is weer een oneindige oorlog in het Midden-Oosten begonnen, terwijl het juist de bedoeling was dat dat nooit meer zou gebeuren." Trump maakte de verkiezingen nadrukkelijk persoonlijk door kiezers op te roepen te stemmen alsof hij zelf op het stembiljet stond. "Ik denk dat dat een grote misrekening is geweest, omdat juist de figuur Trump en zijn hele beleid zo negatief werden beoordeeld." De uitslag betekent bovendien een belangrijke verschuiving binnen de Republikeinse Partij, die na tien jaar Trump op zoek moet naar een nieuwe leider. "Ik denk dat we na deze midterms zeker wel in het post-Trumptijdperk zitten", aldus Manusama. Volgens Ronald Stockton, emeritus hoogleraar politieke wetenschappen aan de Universiteit van Michigan-Dearborn, is ook de politieke macht van Trump grotendeels gebroken. "Als hij een senator belt en dreigt hem bij de volgende verkiezingen uit zijn functie te krijgen als die niet doet wat hij zegt, gaat dat niet meer werken." Corruptie Ook corruptie speelde een belangrijke rol bij de afweging van kiezers. Uit een peiling van The Guardian bleek dat corruptie na de stijgende kosten van levensonderhoud het belangrijkste verkiezingsthema was. Bijna negen op de tien Amerikanen zagen corruptie binnen de overheid als een probleem. 76 procent vond dat gekozen politici meer bezig zijn met hun eigen financiële gewin dan met het verbeteren van het leven van gewone Amerikanen. Vooral de belangenverstrengeling rond Trump, zijn familie en bedrijven voedde die zorgen. Republikeinen moeten zichzelf opnieuw uitvinden Trump heeft de Republikeinse Partij de afgelopen tien jaar ingrijpend veranderd. Nu zijn positie verzwakt is, verwacht Manusama dat de onderlinge ideologische strijd verder oplaait. Daarbij staan verschillende stromingen tegenover elkaar: van de meer klassieke Republikeinen rond Marco Rubio tot de christelijk-nationalistische vleugel rond JD Vance en de radicalere MAGA-aanhangers. Ook dat het er hard aan toegaat binnen de campagnes, vormt volgens Stockton een probleem. "Ik weet niet of de Republikeinen in staat zijn die les te leren. Ze hebben hun achterban zo opgehitst met venijn, haat en angst." Het gedachtegoed van de MAGA-beweging verdwijnt niet zomaar met Trump. Zo blijft binnen de Republikeinse Partij een stroming bestaan die vindt dat de VS zich minder met buitenlandse conflicten moet bemoeien. Juist door de oorlog met Iran heeft Trump afstand genomen van dat standpunt. Dat zorgt voor spanningen binnen zijn eigen achterban. Volgens voormalig VS-correspondent Casper Thomas kan de Republikeinse Partij niet langer vanzelfsprekend rekenen op de steun van haar traditionele achterban. Hij wijst daarbij op Texas, waar de bevolking jonger en demografisch diverser is geworden en de economie zich heeft ontwikkeld. "MAGA heeft daar het staartje nog van kunnen meepakken. Maar inmiddels zijn we aangekomen op een moment waarop Texas gewoon geen staat meer is die binnen één kader te vatten valt", zegt Thomas. Volgens hem is de staat daardoor politiek minder vanzelfsprekend Republikeins. Vance neemt afstand van Iran-oorlog Een eerste teken van de interne verdeeldheid is zichtbaar bij vicepresident JD Vance. Hij wees na de verkiezingsnederlaag nadrukkelijk naar de oorlog met Iran. "De reden dat we verloren hebben, is de oorlog", schreef hij op X. Daarmee nam hij publiekelijk afstand van een conflict dat Trump zelf begon. De president verdedigde de beslissing juist en zei dat hij opnieuw dezelfde keuze zou maken. Thomas ziet in Vances verklaring ook een poging om zich te positioneren met het oog op de presidentsverkiezingen van 2028. Vance was eerder kritisch op buitenlandse militaire interventies, maar heeft zich als vicepresident nauw verbonden aan Trump en diens MAGA-beweging. "Ik lees dat toch wel een beetje als: ik was hier altijd al tegen, dus houd mij niet verantwoordelijk." Manusama betwijfelt of het Trumpisme zonder Trump als samenbindende figuur kan voortbestaan. "Het Trumpisme als zodanig is voorbij, omdat het te veel is opgehangen aan de figuur Trump. Trump was degene die al die facties bij elkaar kon houden, maar zonder Trump gaat dat niet meer lukken."

Maatschappijleer: Politieke instituties en actoren·Maatschappijleer: Democratie

Inwoners van Saba en Sint-Eustatius kunnen vanaf eind deze maand weer bij een Nederlandse bank bankieren. ING opent op 24 november een kantoor op Sint-Eustatius. Twee dagen later gaan de deuren open van een ING-filiaal op Saba. Met de opening van de kantoren kunnen inwoners van Caribisch Nederland voor het eerst in jaren weer een rekening openen bij een Nederlandse bank. Anderhalf jaar geleden ontvouwde ING plannen om terug te keren naar de Nederlandse eilanden in het Caribisch gebied. Dit zou gebeuren met "dezelfde dienstverlening zoals op Texel", beloofde de bank. Hiervoor moest nog wel veel worden geregeld. De eilanden zijn zogeheten bijzondere Nederlandse gemeenten, maar vallen niet onder de Europese Economische Ruimte. Er wordt betaald met Amerikaanse dollars. Dat maakt het voor een Nederlandse bank wettelijk uitdagend om rekeningen en contant geld aan te bieden. Weg van de eilanden Mede daarom trok ING in 2009 de stekker uit de Netherlands Caribbean Bank. Internetbankieren bij ABN Amro kan nog wel, alleen neemt deze bank geen nieuwe klanten van de eilanden meer aan. Rabobank doet dat alleen als iemand een "duidelijke economische link" met Nederland heeft. Voor een bankrekening moesten inwoners naar buitenlandse banken, wat ook omslachtig is. ING zegt nu aan alle wet- en regelgeving te hebben voldaan om de dienstverlening op de eilanden te hervatten. In eerste instantie kunnen inwoners en ondernemers van Sint-Eustatius en Saba bij ING een betaalrekening openen, een betaalpas aanvragen en digitaal bankieren. De online en telefonische klantenservice gaat via de normale dienstverlening van ING. Het contant geld is te krijgen via nieuwe geldautomaten die De Nederlandsche Bank (DNB) heeft geplaatst. ING noemt de eerste twee kantoren op Sint-Eustatius en Saba een "eerste stap in de verdere ontwikkeling van de dienstverlening op de eilanden". Op Sint-Eustatius wonen ongeveer 3200 mensen, op Saba ruim 2000. ING zegt met de bankkantoren te willen bijdragen aan de economische ontwikkeling van de eilanden.

Economie: Internationale economische betrekkingen

De prijzen zijn in oktober meer gestegen dan in de maand ervoor. De inflatie bedroeg 3,7 procent, in september was dat 3,4 procent. Dat staat in de voorlopige raming van het CBS. Het inflatiecijfer betekent dat de prijzen in oktober 3,7 procent hoger waren dan in dezelfde maand een jaar eerder. Het definitieve cijfer komt 10 november, dan kan het nog worden bijgesteld. Bij de eerste raming is van een aantal productgroepen de prijsverandering berekend. Zo werd duidelijk dat boodschappen iets goedkoper werden, maar energie, inclusief motorbrandstoffen, werd duurder. Maand op maand Bij de vergelijking van maand op maand in plaats van jaar op jaar geldt dat de prijzen in oktober 0,7 procent hoger lagen dan in september. Gemiddeld waren in de afgelopen tien jaar de prijzen in oktober gemiddeld 0,5 procent hoger dan in september. Het CBS meldt daarbij dat bij de vergelijking van twee opeenvolgende maanden rekening moet worden gehouden met seizoensinvloeden. Zo is kleding tijdens de uitverkoop goedkoper. De prijzen zijn dan tijdelijk lager, maar het is geen structurele prijsdaling.

Economie: Welvaart·Economie: Economische groei en conjunctuur

Twee helikopters zijn op elkaar gebotst en neergestort op de Mount Everest. Daarbij is één persoon om het leven gekomen en zijn twee mensen gewond geraakt. De Mount Everest ligt op de grens van Nepal en China en is de hoogste berg ter wereld. Op de berg zijn geen wegen, dus helikopters zijn de enige manier om zieke of uitgeputte wandelaars naar beneden te halen. De helikopters stortten neer in het dorp Pheriche, dat op zo'n 4200 meter hoogte ligt. Regenseizoen voorbij Bij het ongeluk overleed een 47-jarige toerist uit India, schrijft persbureau AP. Ook raakten een reiziger uit Nieuw-Zeeland en een van de helikopterpiloten gewond. Hoeveel mensen in de helikopters zaten, is niet duidelijk. De herfst is een populair seizoen om de Mount Everest te beklimmen, omdat het regenseizoen voorbij is en het nog minder koud is dan in de wintermaanden. Maar ook in de rest van het jaar is de tocht erg populair onder wandelaars. Zo populair dat de Nepalese regering in het verleden maatregelen trof om het aantal klimmers terug te dringen, maar zonder duidelijk effect.

Aardrijkskunde: Gebiedscasus: fysisch-geografische kenmerken·Aardrijkskunde: Klimaat en landschap

Goedemorgen! In de Verenigde Staten is het vandaag verkiezingsdag. Amerikaanse kiezers stemmen voor het Congres, hun parlement. En het voormalige echtpaar uit Woudenberg dat verdacht wordt van het misbruiken van oppaskinderen hoort het vonnis. Eerst het weer: Vanochtend lokaal wat zon, maar vanuit het oosten ook veel bewolking waaruit her en der wat regen kan vallen. Vanmiddag vanuit Duitsland meer opklaringen en geleidelijk droog. Bij een matige noordoostenwind liggen de maxima tussen 9 en 12 graden. De komende dagen relatief rustig en droog herfstweer met maxima rond 10 graden. Een terugblik op het weer van oktober en de verwachting voor de komende dagen zie je in deze video: Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier zie je de situatie op het spoor. Wat kan je vandaag verwachten? Wat heb je gemist? Noord-Korea heeft gereageerd op de Amerikaanse beschuldigingen dat het land achter de miljardendiefstal op cryptoplatform Binance zit. Kim Yo-jong, de invloedrijke zus van leider Kim Jong-un, ontkent dat en noemt de beschuldiging "absurde retoriek". De FBI zei afgelopen weekend dat Noord-Korea verantwoordelijk moet zijn voor de diefstal van ruim 5,6 miljard euro aan virtuele activa bij Binance, het grootste cryptoplatform ter wereld. Het zou gaan om de grootste financiële roof ooit. Kim Yo-jong noemt de Amerikaanse beschuldigingen een "ernstige politieke provocatie". "De VS zet de internationale publieke opinie op het verkeerde been door te suggereren dat alle cybercriminaliteit in de wereld ons werk zou zijn", reageerde Kim. Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit: Onderzoekers van de universiteit van Pisa hebben in Afrika een zeer ongebruikelijke vriendschap tussen twee mannetjesdieren waargenomen. Op de hoogvlakten van Ethiopië zagen ze een stier en een ezel steeds naar elkaar toe trekken. De dieren likten en knuffelden elkaar en de stier klom geregeld in opgewonden staat op de ezel. Homoseksualiteit is niet ongewoon in het dierenrijk, maar wat wel heel uitzonderlijk is, is dat het tussen verschillende diersoorten plaatsvindt. De onderzoekers publiceerden er deze week over in het wetenschappelijk tijdschrift Current Biology. Fijne dag!

Maatschappijleer: Politieke besluitvorming

Het aantal dodelijke buitenlandse slachtoffers van de treinramp in Spanje vorige week is gestegen naar twaalf. In totaal kwamen 69 mensen om het leven. Van drie mensen moet de identiteit nog worden vastgesteld. Spaanse autoriteiten verwachten dat ook zij buitenlanders zijn. Onder de slachtoffers zijn 54 Spanjaarden en vier Amerikanen. De andere slachtoffers komen uit Canada, Japan, Argentinië, Mexico, Tunesië en Tsjechië. Eerder werd ook al de identiteit van een Portugees en een Fransman vastgesteld. Spaanse media schrijven dat de verwachting is dat later vandaag de laatste drie slachtoffers worden geïdentificeerd. De politie is nog altijd actief op de plaats van het ongeluk. Volgens de krant El País worden treinwagons verplaatst naar een veilige locatie voor verder onderzoek. Met volle vaart Vorige week woensdag botste zo'n 140 kilometer ten zuiden van Madrid een hogesnelheidstrein op volle snelheid op een stilstaande trein. Dit gebeurde vlak bij het dorpje Urda. Door een storing in het veiligheidssysteem stonden treinen stil op de hogesnelheidslijn van Madrid naar Andalusië. De verkeersleiding gaf op een gegeven moment toestemming om weer te gaan rijden, maar een van de treinen bleef stilstaan. Een hogesnelheidstrein reed daar in volle vaart achterop. Het was het derde dodelijke treinongeluk dit jaar in Spanje. Naast de 69 dodelijke slachtoffers raakten tientallen mensen gewond.

Maatschappijleer: Sociale cohesie en diversiteit·Aardrijkskunde: Migratie en demografische ontwikkelingen

Als het voorheen glad was in de kop van Noord-Holland gaf het KNMI een code geel, oranje of rood voor de hele provincie. Ook bij dreigende onweersbuien en stormen kregen grote delen van ons land een waarschuwing, terwijl meteorologen wisten dat dat onnodig was. Vanaf vandaag is dat voorbij, belooft het KNMI. Het weerinstituut gaat lokaler waarschuwen voor storm, mist, hitte, gladheid, onweer en ander gevaarlijk weer. Dat moet organisaties helpen zich gerichter voor te bereiden op weerrisico's. Het weerinstituut hoopt ook dat mensen minder vaak een weeralarm krijgen dat niet strookt met wat ze om zich heen zien. Preciezere kaarten "Dat betekent dat we mensen beter kunnen waarschuwen", zegt Maarten van Aalst, hoofddirecteur van het KNMI. "Maar ook dat het vertrouwen in de waarschuwingen beter kan blijven." Meteorologen kunnen straks op de kaart een gebied tekenen waarin een weeralarm geldt. Daarbij hoeven ze geen rekening te houden met grenzen van provincies of gemeenten. De kaarten zijn online en in de app van het KNMI te zien. Daarbij kunnen mensen inzoomen of zoeken op hun woonplaats. Organisaties kunnen de data ook downloaden om hun eigen kaarten of toepassingen te maken. Efficiënter werken De veiligheidsregio's hopen dat ze met deze verandering efficiënter kunnen werken, zegt Remmy van Lieshout, directeur Crisisbeheersing bij de Veiligheidsregio Amsterdam-Amstelland. Als voorbeeld noemt ze een storm die Den Helder treft. In dat geval moet de veiligheidsregio zich daar schrap zetten voor omgevallen bomen en ongelukken. "Maar dat doen wij op dit moment ook in Amsterdam, omdat we niet weten of het in Amsterdam plaatsvindt", zegt Van Lieshout. "Als het goed is horen wij vanaf november: 'Het is in Den Helder en niet in Amsterdam'." Om de lokale waarschuwingen mogelijk te maken was eerst een wetswijziging nodig. Sinds 20 mei mag het KNMI waarschuwingen afgeven die kleinschaliger zijn dan provincies. Daarna bereidde het weerinstituut zich nog maanden voor om het ook technisch te kunnen. Meldingen voor onweersbuien Al eerder kreeg de KNMI-app een functie die een melding geeft geeft wanneer je op maximaal 15 minuten van een dreigende onweersbui bent. Die mogelijkheid werd in augustus gelanceerd. Tot dusver is deze tenminste één keer gebruikt rond Middelburg, in Zeeland, dat op 28 augustus werd getroffen door een onweersbui. Commerciële aanbieders van weersinformatie stelden vorig jaar dat het KNMI oneerlijk concurreert met hen. Het instituut wordt betaald met belastinggeld en biedt een gratis app aan. De rechter stelden hen in het ongelijk en het KNMI mag zijn app blijven aanbieden. Wat betreft de weeralarmen zijn per soort harde grenzen afgesproken voor een code geel of oranje. Een code rood wordt, in overleg met andere organisaties, afgegeven als duidelijk is dat de impact van weer heel groot is. Dit jaar gaf het KNMI voor het eerst een code rood voor hitte. De Caraïbische eilanden hebben hun eigen waarschuwingssysteem voor bijvoorbeeld orkanen. Dat is afgestemd met eilanden in de omgeving.

Aardrijkskunde: Weer en klimaat

Goedemorgen! Het kunstwerk Wall of Tears is de komende tijd te zien in Amsterdam. Het is een gedenkteken voor de kindslachtoffers in Gaza. En de marathon van Den Haag beleeft zijn vuurdoop. De lopers starten en finishen op het Malieveld. Eerst het weer: het is een grijze dag met soms een spatje motregen. Daarbij wordt het 10 tot 12 graden met een zwakke tot matige noordenwind. Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier zie je de situatie op het spoor. Wat kan je vandaag verwachten? Wat heb je gemist? De FBI houdt Noord-Korea verantwoordelijk voor de roof van meer dan 6 miljard dollar aan cryptovaluta bij handelsplatform Binance, de grootste cryptodiefstal ooit. Volgens de Amerikaanse veiligheidsdienst heeft een door Noord-Korea aangestuurde hackerseenheid de gestolen bitcoins omgezet in ethereum, een andere cryptomunt, en kunnen er nog "verdere witwasfasen" volgen om sporen uit te wissen. Binance is er ondertussen veel aan gelegen om het vertrouwen van klanten te behouden. Het meldde gisteravond dat het 90 procent van de gestolen crypto heeft vergoed aan gebruikers door met eigen middelen nieuwe crypto aan te kopen. Het bedrijf zegt de overige 10 procent ook te willen compenseren, maar trekt daar meer tijd voor uit. Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit: Het is Halloween, een Amerikaans feest dat ook bij ons steeds populairder wordt. In Soesterberg wordt het al langer groot gevierd. Tijdens de Koude Oorlog waren daar op de vliegbasis Amerikanen gelegerd, die het feest meenamen uit de VS. Na hun vertrek zette het dorp de traditie voort. Fijne dag!

Maatschappijleer: Cultuur en identiteit·Maatschappijleer: Cultuur en diversiteit

Niet eerder in de oorlog in Oekraïne zijn er zoveel burgers gewond geraakt of omgekomen als de afgelopen weken, met uitzondering van de beginperiode na de invasie in 2022. Rusland voert het aantal aanvallen verder op en de Amerikanen zetten de Oekraïense president Volodymyr Zelensky ondertussen stevig onder druk. Deze maand worden in Abu Dhabi wellicht mogelijkheden voor een vredesakkoord besproken. Onduidelijk is wie er meepraten en of Oekraïne nog wel steun krijgt van de VS. Het maakt dat Zelensky zich in een steeds lastiger parket bevindt. Bob Deen, Oost-Europa-deskundige en directeur van Instituut Clingendael, ziet de besprekingen daarom vrij somber in. "De VS voeren de druk op Oekraïne op en de Russen houden niet op met schieten." Concessies Oekraïne gelooft niet dat Rusland serieuze vredesbesprekingen zal voeren, zolang Vladimir Poetin denkt dat hij Oekraïne kan dwingen tot overgave. Zeker nu zijn contact met Donald Trump weer inniger is geworden. "Het lijkt erop dat er stappen zijn ondernomen om Oekraïne tot capitulatie te bewegen", zei Zelensky onlangs. Rusland wil dat Oekraïne territoriale concessies doet, terwijl Zelensky niets wil accepteren dat Oekraïne kwetsbaar maakt voor toekomstige aanvallen vanuit Rusland. Hij wil daarom veiligheidsgaranties van bondgenoten. Deen ziet een verschuiving bij Zelensky. "Hij heeft gezegd dat hij bereid is stappen te zetten, ook als dat in eerste instantie zonder Europa moet. Al is een vredesplan niet mogelijk zonder Europa en zonder Oekraïne, je moet ergens beginnen. Dat is nu de cynische gedachte." De VS en Europa moeten zich inspannen voor veiligheidsgaranties voor Oekraïne, vindt Zelensky. Maar met de recente toenadering van de Amerikanen richting Rusland - onder meer met de dieseldeal en het versoepelen van Russische sancties - zijn die allesbehalve zeker. Zo waarschuwden de Amerikanen tijdelijk al niet meer voor Russische raketten; die werden afgevuurd op Oekraïne. En ook Starlink, het satellietnetwerk van Elon Musk dat cruciaal is voor de detectie van Russische drones, werd beperkt. Trumps gezant Steve Witkoff sprak af met Poetin en had zelfs lovende woorden voor hem: "U vindt mijn president Trump zo menslievend. Maar dat bent u ook." EU-buitenlandchef Kaja Kallas beschuldigt de VS ervan Oekraïne onder druk te zetten om zich "onder Poetins voorwaarden over te geven". Poetin zijn zin geven Trump geeft Oekraïne de schuld van de hoge dieselprijzen in zijn land. Volgens critici omdat hij de aandacht wil afleiden van de gevolgen van zijn oorlog met Iran. De Amerikaanse druk op Oekraïne houdt ondertussen aan. Trump wil dat het Oekraïense leger stopt met luchtaanvallen op Russische olieraffinaderijen. Militair-expert Patrick Bolder denkt dat Trump iets van Oekraïne wil om Poetin zijn zin te geven. "Het lijkt erop dat hij Oekraïne onder druk zet met dingen die Poetin goed bevallen." Deen vermoedt dat de VS troepen zal terugtrekken uit Europa. "Troepenafbouw als gebaar naar Rusland." Oekraïne heeft inmiddels moeite om Russische drones, die Oekraïense steden en infrastructuur treffen, te onderscheppen. Kyiv heeft daarvoor Patriot-luchtafweerraketten nodig. Een systeem dat de Amerikanen zullen leveren, maar dat duurt nog een paar jaar. Zelensky moet de wanhoop nabij zijn, denkt Deen. "Hij krijgt steeds minder wapens. Het moet allemaal uit Europa komen, maar er wordt in meer en meer Europese landen gezegd dat steun niet nog lang door kan gaan. En hij ziet een zware winter aankomen. Vandaar dat hij nu wil praten, met wie dan ook." Kwetsbaar "Rusland schroeft de grootschalige aanvallen op de kritieke infrastructuur in Oekraïne verder op", zegt Fabian Hoffmann, expert in militaire rakettechnologie. Rusland richt zich daarmee steeds meer op het vernietigen van de economische basis die Oekraïne in staat stelt door te kunnen vechten. Doelwit zijn elektriciteitscentrales, havens en spoorwegen. En omdat de Russische raketvoorraad groeit en de Oekraïense luchtverdediging slinkt, is het land kwetsbaarder dan ooit: burgers werden de afgelopen tijd vooral gedood door raketten en drones. Toegenomen aantal Russische luchtaanvallen op Kyiv en regio: Als Oekraïne bezwijkt, is dat een catastrofe voor Europa, waarschuwen experts. Europa moet daarom veel meer zelf regelen, zegt Bolder. "Europese lanceercapaciteit, Europese satellieten, Europese radiofrequenties, Europese grondstations. Eigenlijk alles waarvoor we nu nog te afhankelijk zijn van de Amerikanen." Ook in het licht van een door Poetin voorgestelde topontmoeting volgende maand tussen hemzelf, Trump en de Chinese president Xi Jinping, die lijkt gericht op een plan voor een nieuwe wereldwijde machtsverdeling tussen drie sterke leiders. Iets dat goed zal uitpakken voor Rusland, is de vrees. Maar slecht zal zijn voor Oekraïne én Europa.

Geschiedenis: De Koude Oorlog

Goedemorgen! Paus Leo XIV is weer aan het werk en leest het zondagse angelusgebed voor. En in Amsterdam wordt de jaarlijkse marathon gelopen. Eerst het weer: vanochtend is er veel bewolking en vooral in het westen en noorden valt enige tijd regen. In de loop van de dag wordt het droger en laat de zon zich in het zuiden af en toe zien. Het wordt maximaal 11 tot 13 graden. Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier alles over de situatie op het spoor. Wat kan je vandaag verwachten? Wat heb je gemist? Bij de grootschalige protesten in Frankrijk is het stadhuis in Limoges, in het midden van het land, in brand gestoken door relschoppers. De toren van het historische gebouw is daarop ingestort. Net als in veel andere Franse steden waren er in Limoges veel mensen op de been om te demonstreren voor beter onderwijs en uit onvrede over stijgende kosten van levensonderhoud en het regeringsbeleid in het algemeen. Volgens Franse media lukte het meerdere gemaskerde personen in Limoges om het stadhuis binnen te dringen door een ruit in te slaan. Daarna is het gebouw uit 1883 in de as gelegd. Tot laat op de avond woedde er brand. Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit: Acteur en presentator Maarten Spanjer is op 73-jarige leeftijd overleden. Hij leed al enige tijd aan blaas- en prostaatkanker. Als acteur speelde hij in onder meer in cultfilm Spetters (1980) van Paul Verhoeven. Ook vergaarde hij bekendheid met het tv-programma Taxi. Daarin ging hij in de jaren 90 de straten op. In de auto ging hij het gesprek aan met passagiers terwijl een verborgen camera draaide. Het bekendste fragment komt uit 1995, toen hij met Rijk de Gooyer terugreed na het Gouden Kalveren Gala en De Gooyer zijn net gewonnen Gouden Kalf uit het raam gooide op de snelweg. Fijne dag!

Maatschappijleer: Sociale ongelijkheid·Maatschappijleer: Politieke besluitvorming

Mustafa Marghadi neemt afscheid als correspondent van de NOS. In podcast De Dag blikt hij terug op het correspondentschap en zijn jaren in Italië en vervolgens Zuidoost-Azië, waar zijn standplaats Jakarta was. Luisteren? Deze aflevering van De Dag luister je via NPO Luister en alle andere podcastapps. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren. Marghadi is terug in Nederland en woont tijdelijk in zijn ouderlijk huis in Lutjewinkel om voor zijn ouders te zorgen. Vanuit daar vertelt hij over zijn jeugd op het Noord-Hollandse platteland (slootjespringen, verstoppertje in de hooischuur) en hoe hij in aanraking kwam met de journalistiek. "Er kwam pas een krant op tafel toen ik die ging bezorgen." Zijn correspondentschap begon in Italië, waar hij voordien nooit was geweest, en waar hij het niet altijd gemakkelijk had. Pas in Indonesië ervoer hij voor het eerst hoe het is om niet altijd als 'de ander' te worden benaderd. "Als migrantenkind heb ik 35 jaar lang als een minderheid geleefd", legt hij uit. "Dan ben je steeds bezig te bewijzen dat je meer bent dan het stereotype dat daarvan bestaat." In Italië voelde hij ook dat hij gezien werd als 'anders'. "Maar in Indonesië zeiden ze: je bent een van ons." Verder komen in de podcast zoals altijd cultuurtips en luisteraarsvragen aan bod. Reageren? Mail dedag@nos.nl Presentatie en montage: Elisabeth Steinz Redactie: Wouter Sloekers Eindredactie: Rosanne Sies

Maatschappijleer: Sociale cohesie en diversiteit·Maatschappijleer: Cultuur en identiteit

Bij een explosie en een daaropvolgende brand op een Canadese legerbasis in de provincie Alberta zijn zeker zeven doden gevallen en tientallen mensen gewond geraakt. Dat meldt het Canadese medium Global News op basis van militaire bronnen. Volgens Global News werd er bij een militaire training op het terrein in Wainwright met scherp geschoten, waarbij een gasleiding of gasput werd geraakt. Bij de explosie ontstond brand. Daarvan kwam de eerste melding binnen rond 16.00 uur (lokale tijd). Dat was in Nederland iets na middernacht. Eerder sprak de Canadese minister van Defensie McGuinty van een "zeer ernstig incident" waarbij "meerdere doden en gewonden" zijn gevallen. Details gaf hij niet. In een mondelinge verklaring zei hij dat hij zich geen recent vergelijkbaar incident kon herinneren. 'Een ramp' Een arts uit Edmonton, dat op zo'n 200 kilometer van de legerbasis ligt, zegt tegen de Canadese omroep CBS dat de medische voorzieningen in Wainwright "volledig overbelast" zijn. Hij zegt dat het ziekenhuis in Edmonton waar hij werkt ook slachtoffers opvangt. "Het zijn meer patiënten dan we op dit moment willen tellen", zegt eerstehulparts Warren Thirsk. "Het is een ramp. Een ramp die eens in de 15 tot 25 jaar voorkomt." Hij zegt dat er een noodprotocol in werking is gesteld en dat er extra medisch personeel is opgeroepen. Volgens defensieminister McGuinty werken de autoriteiten van Alberta samen met die van andere provincies. Premier Moe van de buurprovincie Saskatchewan schrijft in een bericht op Facebook dat er mensen naar Alberta zijn gestuurd. Brand overgeslagen De militaire basis Wainwright ligt ongeveer 200 kilometer ten zuidoosten van Edmonton. Het is een van de grootste militaire oefenterreinen in Canada. Door de hevige wind sloeg de brand over naar buiten het complex, waar het vuur zich snel verspreidde voordat de brandweer die onder controle kreeg. De Canadese premier Carney laat weten dat zijn gedachten uitgaan naar "alle moedige vrouwen en mannen die zijn getroffen". Premier Smith van Alberta noemt het incident "ernstig en tragisch" en zegt dat veel militairen zijn getroffen. Moe zegt dat zijn gedachten uitgaan naar de getroffenen, maar ook naar "de hulpverleners en degenen die in de frontlinie van dit tragische incident staan".

Aardrijkskunde: Migratie en demografische ontwikkelingen

Acteur en presentator Maarten Spanjer is op 73-jarige leeftijd overleden. Dat meldt De Telegraaf op basis van een goede vriendin. Spanjer is onder meer bekend van het programma Taxi. Als acteur speelde hij in onder meer de film Spetters. Spanjer leed al enige tijd aan blaas- en prostaatkanker. Bij een operatie werden zijn blaas en zijn prostaat verwijderd. Desondanks was hij deze zomer nog optimistisch, schrijft De Telegraaf. "Ze blijven de boel nog wel even in de gaten houden, maar ik voel me goed", zei hij in augustus tegen het dagblad. "Ik heb wat minder energie, maar dat past misschien ook wel bij mijn leeftijd. Ik kom ook weer onder de mensen." Volgens de vriendin met wie de krant sprak, Monique Waterham, ging het de laatste weken steeds slechter. "Er waren ineens weer enorme, nieuwe uitzaaiingen met grote gevolgen. Hij kon ook niet meer, Maarten was op". Zij was bij zijn overlijden, in een hospice in Ouderkerk aan de Amstel.

Nederlands: Informatieve teksten

Wilde zwijnen, edelherten en reeën op de Veluwe hebben hun gedrag de afgelopen jaren aangepast aan de aanwezigheid van de wolf. Dat concludeert de Faunabeheereenheid Gelderland na monitoring. Die organisatie is verantwoordelijk voor het tellen van wilde dieren en het beheer ervan, oftewel de jacht. Op de Veluwe leven momenteel een kleine honderd wolven, verdeeld over meerdere roedels. Hun aanwezigheid maakt prooidieren alerter en beïnvloedt hoe en wanneer die dieren zich door het gebied bewegen, blijkt uit het onderzoek. Boswachters en terreinbeheerders herkennen die veranderingen. Wilde zwijnen vertonen volgens deskundigen ander, natuurlijker gedrag. Ze bewegen zich vaker in grotere groepen, ook wel rotten genoemd, over de Veluwe. Soms zoeken ze bescherming tussen grote grazers, zoals Schotse hooglanders. Ook komt het voor dat grotere zwijnen een wolf aanvallen die een van hun jongen probeert te grijpen. Ook reeën hebben hun gedrag aangepast. Voor de komst van de wolf konden boswachters vaak vrij nauwkeurig voorspellen waar en wanneer reeën in het bos zouden grazen. Inmiddels verplaatsen de dieren zich meer door het gebied en zijn ze vaker in de avond en nacht actief. De dieren worden met camera's in de gaten gehouden, en daar is hun veranderende gedrag te zien: Floris Leyssius, voorzitter van Vereniging Het Edelhert, ziet dat ook edelherten voorzichtiger zijn geworden. In de eerste weken na de geboorte laten hindes hun kalveren doorgaans alleen achter op een beschutte plek. "Als een edelhert een jong krijgt, wordt het sinds de vestiging van de wolf vaker verstopt aan de rand van het gebied", zegt Leyssius. Volgens hem worden de kalveren ook minder vaak gezoogd, om de verstopplek niet te verraden aan de wolf. Boswachter Frank Theunissen ziet eveneens risico's voor kalveren die op een minder beschutte plek liggen. Edelherten die hun jong in het centrum van het wolventerritorium achterlaten, hebben volgens hem een grotere kans dat het kalf ten prooi valt aan een wolf. Jagers blijven nodig Op de Veluwe worden wilde dieren afgeschoten om het aantal aanrijdingen te beperken en jonge bomen de kans te geven te groeien. De wolf heeft invloed op de wildpopulaties, maar die invloed is volgens de Faunabeheereenheid niet voldoende om de gewenste wildstand te bereiken zonder dieren af te schieten. Wolven jagen onder meer op jonge dieren, zoals kalveren van edelherten en damherten. Hoewel de wolf de groei van populaties wilde zwijnen kan afremmen, betekent dat niet dat hij de omvang van die populaties reguleert tot de aantallen die de provincie heeft vastgesteld. Op de Veluwe zie je veel positieve effecten door de komst van de wolf, aldus Erik Koffeman van de Faunabeheereenheid Gelderland, die de jacht in de provincie coördineert. "Voor het natuurbeheer is de vestiging van de wolf heel positief. Voor agrarische gebieden is dat natuurlijk wel een heel ander verhaal." Voordat duidelijk is hoeveel dieren er moeten worden afgeschoten, worden de dieren op de Veluwe geteld. Dat is door de veranderde verspreiding en het gedrag van de dieren moeilijker geworden. Ook het beheer van diersoorten verloopt anders. "Nu de wilde zwijnen zich in grotere rotten bewegen, kun je op een avond soms maar één zwijn schieten. Na het schot zijn ze allemaal weg", zegt Koffeman. Natuurlijker gedrag Boswachter Teunissen geniet van de veranderingen door de komst van de wolf. "Prooidieren gedragen zich nu veel natuurlijker, voorheen zat er weinig pit in. Nu er een vijand is zijn ze alert en scherp en actiever."

Biologie: Ecosystemen en populaties·Biologie: Gedrag en evolutie

Demonstraties, snelwegblokkades en acties bij brandstofdepots: in heel Frankrijk zijn vandaag protesten. Scholieren en studenten hebben, zoals in de afgelopen weken, opnieuw aangekondigd de straat op te gaan, maar dit keer hebben ze gezelschap. Want ook boeren, taxichauffeurs en, terug van weggeweest, de gele hesjes sluiten zich aan. Voor de regering is het een bepalende dag: grijpt de woede van de scholierenprotesten verder om zich heen en staat Frankrijk de komende maanden een nieuwe convergence des luttes te wachten waarbij verschillende protestbewegingen samensmelten tot één groot massaprotest? Half miljoen berichten De datum 17 oktober ging in september al rond op sociale media, maar kreeg pas echt vaart met de opkomst van de scholierenprotesten. Die gaan inmiddels hun vierde week in. Volgens dataonderzoek in opdracht van de krant Le Monde zijn op Franse sociale media meer dan 460.000 berichten over '17 oktober' gepubliceerd. Wat deze protestdag extra bijzonder maakt, is dat uiteenlopende groepen de handen ineenslaan: van jong tot oud en van links tot rechts. Acties zijn aangekondigd door scholieren en studenten, maar ook door boerenvakbonden, brandweerpersoneel, taxichauffeurs en verpleegkundigen. Hun redenen om de straat op te gaan lopen uiteen, maar één ding hebben ze gemeen: de groeiende onvrede over de stijgende kosten voor het dagelijks leven en het regeringsbeleid. Vooral de hoge brandstofprijzen en de dalende koopkracht raken Fransen hard in hun portemonnee. Voormalige kopstukken van de gele hesjes hebben gezegd zich bij de protesten aan te sluiten. De regering volgt die ontwikkeling met zorg. In 2018 en 2019 wist de gelehesjesbeweging, die op een gegeven moment ook oversloeg naar België en Nederland, elke zaterdag het openbare leven in Frankrijk lam te leggen door onder meer snelwegen en rotondes te blokkeren. Wat toen begon als protest tegen hoge brandstofprijzen groeide uit tot een brede volksbeweging. De protesten liepen geregeld uit op grootschalige rellen. Op verzoek van minister Nuñez van Binnenlandse Zaken heeft premier Lecornu daarom voor morgen een crisisoverleg aangekondigd met betrokken ministeries. Ze houden er rekening mee dat de protesten gewelddadig kunnen worden. Nuñez zei gisteren op de Franse radio het gebruik van flitsgranaten niet uit te sluiten. Vorige week zette de politie een type flitsgranaat niet langer in, nadat een scholier zijn hand was kwijtgeraakt. Daar lijkt hij nu van terug te komen. "Agenten moeten alle wapens die zij tot hun beschikking hebben, kunnen gebruiken", aldus Nuñez. Hoewel de regering de afgelopen weken probeerde de scholierenprotesten onder controle te krijgen, onder meer met hard politieoptreden en verschillende handreikingen, heeft dat tot nu toe weinig uitgehaald. Dinsdag gingen opnieuw honderdduizenden scholieren en studenten de straat op. Regering zit klem Om de scholieren en de andere demonstranten tegemoet te komen, heeft de regering financieel nauwelijks bewegingsruimte. Frankrijk geeft structureel meer uit dan er binnenkomt, waardoor de staatsschuld torenhoog is en blijft oplopen. Tegelijkertijd neemt het vertrouwen van beleggers in de Franse economie af. De regering staat dit najaar dan ook voor een bijna onmogelijke opdracht: een begroting met tientallen miljarden aan bezuinigingen door het parlement loodsen. Bezuinigen is hard nodig om de overheidsfinanciën weer een beetje op orde te krijgen, maar kan de woede op straat juist verder aanwakkeren. De regering zit dus klem. "Op 17 oktober gaan we geschiedenis schrijven", schreef een jongere afgelopen week op TikTok. Online wordt een interactieve kaart gedeeld waarop mensen hun protestactie kunnen aanmelden. De teller staat vanochtend op bijna 1800 acties. In hoeverre al die acties van de grond komen en hoe massaal mensen komen opdagen? Dat zal de komende uren moeten blijken.

Maatschappijleer: Politieke besluitvorming·Economie: Welvaart

Een Britse vrouw van 99 heeft het record voor oudste 'wingwalker' gebroken. Vastgebonden op de vleugel van een dubbeldekker maakte ze in Gloucestershire een vlucht om geld in te zamelen. "Het is een eigenaardig gevoel. Bang was ik niet, omdat ik er zo'n zin in had", reageerde Hilda Duffy achteraf. "Het zal de adrenaline zijn geweest, gemixt met iets anders." Ze zei tijdens de vlucht aan haar vader te hebben gedacht. "Ik ben de oudste van zeven, wat zou hij trots zijn geweest op zijn eerstgeborene." Duffy zamelde met haar stunt 1300 pond in voor de plaatselijke luchtambulance. Ze zei dat ze geïnspireerd was geraakt toen ze in augustus las over Betty Bromage, die op haar 97ste haar eigen record had aangescherpt. Bromage voerde sinds haar 87ste al zes keer zo'n stuntvlucht uit. "Anders verveel ik me", legde ze uit aan de BBC. "Ik mag niet meer autorijden, ik kan niet goed zien en dat frustreert. Dus wil ik de dingen doen die ik nog wel kan." Voor de vlucht, inclusief een looping, draaide ze haar hand niet om: "De kermis is erger". Behalve het record van Bromage brak Duffy ook het absolute leeftijdsrecord voor een wingwalker, dat sinds mei op naam stond van landgenoot Harold Heasman. Die was bij zijn vlucht met 98 jaren en 357 dagen de oudste ooit, maar Duffy is met haar 99 jaar en 21 dagen nipt ouder. In een reactie op Duffy's record, reageerde Bromage strijdlustig: "Ik kan niet wachten tot ik 100 ben om het nog een keer te doen", lachte ze bij de BBC. "Dan versla ik je weer." Harold Heasman heeft nog niet gezegd wat zijn plannen zijn.

Nederlands: Informatieve teksten·Biologie: Mens en milieu

Techgigant Meta moet er in Brazilië per direct voor zorgen dat de twee overgebleven kandidaten voor de presidentsverkiezingen gelijk worden behandeld. Dat heeft een rechter van het Braziliaanse electoraal hof bepaald na een klacht van zittend president Lula, een van de kandidaten. De linkse president neemt het op 25 oktober in de beslissende tweede ronde van de verkiezingen op tegen de radicaal-rechtse Flávio Bolsonaro. De afgelopen weken concludeerde het campagneteam van Lula dat hun berichten en pagina's slecht te vinden zijn op Instagram, naast Facebook en WhatsApp onderdeel van Meta. Ook werd er geklaagd over accounts die ineens zouden verdwijnen. Verder zou er met de optie Meta AI in WhatsApp wel campagnemateriaal kunnen worden gemaakt voor Bolsonaro en niet voor Lula. Het team van de president meende dat Bolsonaro werd voorgetrokken en stapte daarom naar het electoraal hof. Drie letters voldoende Deze week constateerde ook de NOS dat er bij de zoekterm 'Lula' op Instagram eerst allerlei andere accounts als suggestie worden gegeven. Bij zijn tegenstander heeft het platform maar drie letters nodig. 'Bol' is voldoende om het officiële account van Flávio Bolsonaro bovenaan te krijgen. Meta sprak de aantijgingen tegen en weet de problemen aan technische storingen. De rechter oordeelt nu dat Meta de verspreiding van politieke berichten niet mag beperken als dat leidt tot ongelijkheid tussen Lula en Bolsonaro. Als de Amerikaanse techgigant zich niet aan de uitspraak houdt, kan het een boete krijgen van 500.000 real per dag, omgerekend ruim 87.000 euro. Het bedrijf wil tegenover persbureau AP niet reageren. Nek aan nek Lula en Bolsonaro zijn verwikkeld in een nek-aan-nekstrijd in aanloop naar de tweede ronde. Het eerste deel van de verkiezingsstrijd, op 4 oktober, werd gewonnen door Bolsonaro met 47 procent van de stemmen. Lula kreeg 45 procent. Flávio Bolsonaro is de zoon van Jaïr Bolsonaro, die een gevangenisstraf uitzit van 27 jaar voor een couppoging in 2022.

Maatschappijleer: Rechtsstaat en democratie·Maatschappijleer: Politieke besluitvorming

De relatie tussen de Oekraïense president Volodymyr Zelensky en de Amerikaanse president Donald Trump heeft een nieuw dieptepunt bereikt. Zelensky voelt zich verraden door Trumps dieseldeal met Rusland. Trump stelt dat het tijd wordt voor een nieuwe Oekraïense president. "Het is het diepste punt sinds die rampzalige ontmoeting in het Witte Huis, anderhalf jaar geleden", zegt Bob Deen, Oekraïnedeskundige en directeur van instituut Clingendael. Hoe kon de bom weer barsten? Sinds Trumps herverkiezing balanceert Zelensky volgens Deen op een dun koord tussen het verdedigen van de Oekraïense belangen en het aan boord houden van de Amerikaanse president. Die balanceeract is nu mislukt. Oekraïense troepen en burgers betalen de prijs: het leger werd deze week deels afgesneden van het Starlink-satellietnetwerk en de VS zou inlichtingen niet hebben gedeeld, waardoor de bevolking niet werd gewaarschuwd voor raketaanvallen. Wat ging er aan deze breuk vooraf? Trump kondigde vorige week tot ieders verrassing aan dat hij een dieseldeal had gesloten met de Russische president Vladimir Poetin. Met die deal hoopt de Amerikaanse president dat de dieselprijs in de VS omlaag gaat. De hoge brandstofprijzen zijn een belangrijk thema in de aanstaande congresverkiezingen. Trump bedankte de Russische Poetin voor de deal en riep vervolgens opnieuw op tot verkiezingen in Oekraïne. "Ik stel voor dat Oekraïne een nieuwe leider kiest die wel een deal kan sluiten", zei Trump. Hij voegde toe dat Poetin wel bereid is een deal te sluiten. Zelensky stak zijn woede over de dieseldeal en over Trumps oproep tot verkiezingen niet onder stoelen of banken. "Poetin is het grote kwaad van deze tijd. Hoe kan Trump zijn vriend zijn?", vroeg Zelensky zich af in een interview met Financial Times. Hij zei ook dat het aan Oekraïners is om een nieuwe leider te kiezen, niet aan Trump. Starlink stilgelegd Dat het Oekraïense leger deze week nog maar beperkt gebruik kon maken van Starlink, was volgens Zelensky geen toeval. "Het was geen technisch probleem, het gebeurde bewust." Defensie-expert Patrick Bolder vindt het zeer zorgelijk dat deze voor Oekraïne cruciale verbinding met één druk op de knop kan worden stopgezet. Met name omdat er wereldwijd geen vergelijkbaar alternatief is. "Starlink-antennes worden gebruikt voor kleine aanvalsdrones, voor de aansturing van artillerie en voor communicatie tussen eenheden." Ontdek hier waarom Starlink zo belangrijk is voor Oekraïne: Starlink-eigenaar Elon Musk zegt dat Starshield, de militaire tak van Starlink, onder het Amerikaanse ministerie van Defensie valt en dat hij daardoor niet het laatste woord heeft over het gebruik van Starshield. "Trump is de opperbevelhebber." Bolder zet vraagtekens bij Musks claim, maar vindt het hoe dan ook onwenselijk dat de controle over dit belangrijke systeem in Amerikaanse handen ligt. "Oekraïne is dus afhankelijk van de grillen van de Amerikaanse president voor het gebruik van Starlink." Psychologie en emotie Inmiddels is de Starlink-verbinding in Oekraïne weer hersteld, maar het vertrouwen tussen Trump en Zelensky allerminst. Analist Deen wijt hun broze verstandhouding aan de compleet verschillende stijlen van de mannen. "Trump denkt vooral aan zichzelf en aan de tussentijdse verkiezingen in Amerika. Hij staat er slecht voor in de peilingen en wil daar iemand de schuld van geven. Hij kiest Zelensky." Zelensky, die inmiddels zou moeten weten hoe Trump met kritiek omgaat, kan het volgens Deen nog altijd niet laten om te zeggen wat hij denkt. "Hij zegt precies de dingen waar Trump zich aan ergert. En ook al zijn de woorden van Zelensky terecht, deze tegenreactie had hij kunnen verwachten. En op het slagveld merken ze de gevolgen." Toch schuilt achter Zelensky's koppigheid ook een strategie, zegt Deen. "Oekraïners vechten niet alleen voor hun veiligheid, maar ook voor hun waardigheid. Dat is een woord dat Zelensky veel gebruikt en dat heel belangrijk is in Oekraïne." Maar in gesprekken met Trump en zijn onderhandelaars kom je met dat principe niet ver, zegt Deen. "Trump, Witkoff en Kushner zijn op zoek naar een deal waar iedereen rijk van wordt. Ze hebben geen oog voor de psychologie en emotie die voor Oekraïne zo belangrijk zijn in deze oorlog. Zolang die wereldbeelden botsen, komen er geen voorstellen uit de VS die aansluiten op wat rechtvaardig is voor de Oekraïners."

Geschiedenis: Historische context en actuele vraagstukken

Bij hevige overstromingen in de Turkse stad Istanbul zijn zeker twee doden gevallen. Dat melden meerdere nieuwszenders uit Turkije. Een 14-jarige jongen overleed nadat hij in een plas water stapte en daardoor werd geëlektrocuteerd. Het kind zakte in elkaar en raakte bewusteloos. Hij werd overgebracht naar het ziekenhuis, maar overleed daar. De Turkse autoriteiten hebben een onderzoek ingesteld naar het incident in de wijk Fatih. Daarnaast is een 34-jarige man is om het leven gekomen nadat hij door het water werd meegesleurd en vervolgens met zijn hoofd op de stoep viel. Ook hij overleed uiteindelijk in het ziekenhuis. Duizenden meldingen De overstromingen zijn het gevolg van sterke regenval, volgens de lokale autoriteiten de ergste sinds 1985. In sommige delen van de stad is volgens de Turkse weersdienst tot dusver 242 millimeter regen gevallen. Bij de hulpdiensten zijn bijna 7000 meldingen van overlast binnengekomen. Op beelden is te zien dat auto's door de straten drijven en dat door aardverschuivingen grote scheuren zijn ontstaan in de wegen. Verder zijn tunnels en metrostations onder water komen te staan. Scholen en overheidsgebouwen blijven door het extreme weer dicht. De autoriteiten van de stad roepen mensen op binnen te blijven en alleen hun huis te verlaten als het echt niet anders kan.

Aardrijkskunde: Weer en klimaat·Maatschappijleer: Sociale ongelijkheid

Oekraïne hervat na drie dagen de aanvallen op Russische energiedoelen. President Zelensky zegt in een interview met de Britse krant Financial Times dat hij aanvallen weer toestaat omdat Rusland zich niet aan het bestand hield. "De aanvalspauze is afgelopen, heb ik het leger gezegd nadat er weer zoveel mensen zijn omgekomen bij aanvallen", zei Zelensky in het interview. Hij voegt eraan toe het besluit nog niet met president Trump besproken te hebben. De Amerikaanse president kondigde zondag plotsklaps een energiebestand aan, waarbij Rusland en Oekraïne elkaars energiesector zouden ontzien bij de aanvallen. Zelensky zei onmiddellijk daar niet over geraadpleegd te zijn, maar akkoord te gaan zolang Rusland zich er ook aan hield. Het Kremlin reageerde niet op de aankondiging. Zelensky wijst erop dat de aanvallen de afgelopen dagen gewoon doorgingen. "De eerste dag was nog maar een benzinepomp en wat brandstofinfrastructuur, en de tweede dag ook niet veel, maar 's nachts vielen ze weer direct de belangrijke energie-infrasctuctuur aan, vooral in Kyiv." "Als zij dat doen, hoelang kunnen wij dan de aanvallen uitstellen op de Russische raffinaderijen", vroeg hij zich retorisch af.

Geschiedenis: De Koude Oorlog

De Nederlandse chipmachinemaker ASML heeft een succesvol derde kwartaal achter de rug. Bovendien zegt het bedrijf nu al interesse bij klanten te zien om in de komende paar jaar chipmachines te bestellen. "Veel gesprekken met klanten gaan nu over de periode na 2027", zegt topman Christophe Fouquet bij de presentatie van de kwartaalcijfers. ASML profiteert enorm van de investeringen in kunstmatige intelligentie en andere technologie waarvoor chips nodig zijn. ASML-klanten verwachten dat ze zelf tot zeker 2028 niet aan de vraag naar chips kunnen voldoen, zegt Fouquet. "Voor ons betekent dat op korte termijn meer vraag." ASML heeft naar eigen zeggen nu al veel bestellingen voor 2028 binnengekregen. "Maar er is ook grote belangstelling om nu al bestellingen te plaatsen voor 2029 en soms zelfs 2030." Het betekent dat ASML hard moet werken om aan de vraag naar zijn chipmachines te voldoen. Drie maanden geleden zei het bedrijf dat het zijn capaciteit voor EUV-machines moet vergroten. ASML is het enige bedrijf ter wereld dat chipmachines kan maken met deze technologie, die werkt met extreem ultraviolet licht. Het bedrijf sprak eerder de ambitie uit om in 2027 30 procent meer capaciteit voor deze machines te hebben dan dit jaar. Daar zou in 2028 nog eens 30 procent bovenop moeten. "Maar om eerlijk te zijn, wordt het steeds duidelijker dat 30 procent in 2027 en 30 procent in 2028 er niet voor zal zorgen dat we aan de vraag van onze klanten kunnen voldoen", zegt Fouquet nu. Flinke winststijging De verkoop van EUV-machines is de grootste aanjager van de hogere omzet en winst die ASML boekt. De afgelopen drie maanden verkocht het bedrijf voor 11,6 miljard euro, onder meer door de verkoop van nieuwe machines en upgrades van bestaande machines. De winst kwam in het afgelopen kwartaal uit op bijna 5 miljard euro. Dat is flink meer dan in dezelfde periode de afgelopen jaren: toen was de winst in het derde kwartaal telkens rond de 2 miljard euro. "Al met al zou ik zeggen dat het een zeer, zeer sterk kwartaal was", zei Fouquet. In 2026 heeft ASML tot nu toe ruim 10,6 euro winst gemaakt. Het bedrijf verwacht dit jaar 65 machines naar klanten te versturen, 50 procent meer dan afgelopen jaar. Ook werkt het bedrijf aan upgrades van zijn machines, waardoor klanten in dezelfde periode meer chips kunnen maken. Klanten van ASML zijn onder meer chipmakers TSMC, Samsung en Intel. ASML is een van de grootste bedrijven wereldwijd en is van aanzienlijk belang voor de Nederlandse economie. De Nederlandse chipindustrie is mede dankzij ASML enorm gegroeid in de afgelopen jaren en zorgt voor tienduizenden banen.

Economie: Economische groei en conjunctuur·Economie: Vraag en aanbod

Bij een ongeluk met een boot in India zijn dertien kinderen om het leven gekomen. De boot kapseisde op de rivier de Ganges. Volgens The Times Of India waren de kinderen onderweg naar een feest. De reddingsoperatie is nog altijd in volle gang. De krant schrijft dat drie of vier mensen nog vermist zijn. Zeven andere opvarenden zijn inmiddels gered en zijn naar het ziekenhuis gebracht. Hoe het mis kon gaan met de boot, is niet duidelijk. Voordat de hulpdiensten ter plaatse waren, schoten omwonenden te hulp die het ongeluk zagen gebeuren. Premier Modi van India heeft zijn medeleven betuigd aan de nabestaanden van de omgekomen kinderen. Hij zegt ook dat zij een financiële vergoeding kunnen verwachten.

Aardrijkskunde: Migratie en demografische ontwikkelingen·Maatschappijleer: Sociale ongelijkheid

Een nieuwe megagevangenis in Costa Rica moet de georganiseerde misdaad daar gaan indammen. Het Midden-Amerikaanse land krijgt zo'n 40 procent meer detentieplekken. Costa Rica, dat lang bekendstond als het veiligste land in de regio, kampt de laatste jaren met toenemend geweld door rivaliserende drugsbendes. Vandaag opent het Center for High Containment of Organized Crime (CACCO) - zoals de gevangenis heet - de deuren. Het kolossale complex staat op een terrein van bijna dertien voetbalvelden en moet ruim vijfduizend gevangenen gaan huisvesten. En dat allemaal omdat het land van een doorvoerroute voor drugs steeds meer verandert in een logistiek knooppunt voor aan drugs gerelateerde criminele organisaties. Het is niet het eerste land in Latijns-Amerika dat een megagevangenis bouwt. De gevangenis in Costa Rica is geïnspireerd op het omstreden gevangenismodel van president Nayib Bukele van El Salvador, dat bekendstaat om grove mensenrechtenschendingen en waar gevangenen onder extreme omstandigheden vastzitten. Sinds Bukele in 2022 de noodtoestand afkondigde zijn meer dan 93.000 mensen opgepakt. Naar schatting zit inmiddels twee procent van de totale bevolking in de gevangenis. De moordcijfers in El Salvador zijn de laatste jaren drastisch gedaald, wat de aanpak aantrekkelijk maakt voor landen als Costa Rica. Toch waarschuwen experts dat juist dit 'model-Bukele' averechtse gevolgen kan hebben. (Hoe) werkt het model? Benjamin Lessing is universitair hoofddocent aan de Universiteit van Chicago, gespecialiseerd in gevangenissen in Latijns-Amerika. Hij begrijpt waarom landen met hoge criminaliteitscijfers zich aangetrokken voelen tot het model van Bukele. "In veel landen in de regio is de georganiseerde misdaad steeds machtiger geworden." Volgens Lessing is het voor regeringsleiders verleidelijk om te denken dat ze de criminaliteit kunnen bestrijden "als ze maar genoeg mensen opsluiten en de misdaad hard genoeg aanpakken". Toch ziet hij juist een groot gevaar en noemt hij het een "model voor democratische achteruitgang." Politici kunnen de populariteit die een hardhandige aanpak oplevert, uiteindelijk gebruiken om de macht naar zich toe te trekken, burgerrechten op te schorten en de democratie te verzwakken. Volgens Human Rights Watch zijn zelfs mensen opgepakt vanwege hun tatoeages, ook als die niets met drugskartels te maken hebben. Strafpopulisme Dat politici met dat extreme gevangenisstelsel stemmen proberen te winnen, ziet ook universitair hoofddocent Julienne Weegels, gespecialiseerd in gevangenissen in Latijns-Amerika. "Het is echt een trend dat leiders in Latijns-Amerika op populistische wijze te koop lopen met hun strenge justitie" zegt Weegels. "Het is een manier om meer stemmen te krijgen." Bukele pronkt zelfs met zijn harde aanpak - in het Spaans mano dura - op sociale media. Op Twitter postte hij vorig jaar een foto uit de Marvelserie Avengers met bewerkte tekst. De boodschap: hij had toen 1,5 procent van de bevolking vastgezet en het criminaliteitscijfer was gedaald met 98 procent. Volgens Lessing speelt de Amerikaanse president Donald Trump een rol binnen deze ontwikkeling in Latijns-Amerika. "Trump heeft de oorlog verklaard aan alle drugskartels op het halfrond, op een sterk gemilitariseerde manier", zegt hij, doelend op de Amerikaanse aanvallen op boten in het Caribisch gebied en de Stille Oceaan. Het is een van de redenen dat Trump The Shield of the America's oprichtte, een samenwerkingsverband van voornamelijk (radicaal-)rechtse regeringen. Averechts effect Toch is het de vraag of massale opsluiting criminaliteit wel echt bestrijdt. Het bijzondere aan Bukeles aanpak is volgens Lessing dat "het leek te werken", waar eerdere harde ingrepen in El Salvador én andere landen averechts uitpakten. Zo ontstonden in Brazilië de machtige criminele organisaties PCC en Comando Vermelho juist in de gevangenis. Gevangenissen werden zo een broedvijver voor criminele bendes, van waaruit ze bendegenoten buiten de gevangenis konden aansturen. Ook in Honduras en El Salvador bracht de 'harde hand' bendes bij elkaar, zegt Weegels. "De gevangenen overleven, leren van elkaar en gaan samenklitten." Volgens Lessing is ongerichte, brute repressie daarom vaak "contraproductief" en kan het criminaliteit in de hand werken. Of dit onder Bukele momenteel gebeurt is volgens Lessing en Weegels ongewis. "Ik denk dat het nog te vroeg is om te zeggen of het in El Salvador werkt." De gevangenissen zijn grotendeels gesloten voor de buitenwereld. Lessing sluit niet uit dat Bukele de bendes daadwerkelijk heeft gebroken. "Als het Bukele-model daadwerkelijk werkt en elders toepasbaar is, zou er, hoe vervelend ik dat ook vind, politieke steun voor ontstaan. Zelfs als dat gepaard gaat met mensenrechtenschendingen en democratische achteruitgang. Hoe het zal aflopen in Costa Rica is afwachten. Weegels vreest dat de aanpak op lange termijn niet houdbaar is. "Misschien is dit wel een paradepaardje van El Salvador dat niet past binnen het gevangeniswezen van Costa Rica." We moeten ons volgens haar afvragen wat er na een straf gebeurt: "Iemand komt altijd weer vrij."

Maatschappijleer: Sociale ongelijkheid·Aardrijkskunde: Migratie en demografische ontwikkelingen

De Nederlandse economie blijft relatief goed draaien, ondanks de economische en politieke onrust in de wereld. Ook het Internationaal Monetair Fonds (IMF) heeft de verwachtingen bijgesteld. Voor Nederland wordt voor dit jaar een economische groei van 1,5 procent verwacht. Eerder had het fonds een groei van 1 procent voorspeld. Het Centraal Planbureau (CPB) had de verwachtingen ook al bijgesteld. Het CPB rekent dit jaar op een economische groei van 1,6 procent en voor volgend jaar op 1,4 procent. Het IMF denkt dat de Nederlandse economie volgend jaar met 1,3 procent groeit. Nederland lijkt ervan te profiteren dat het weer beter gaat met de Duitse economie. Het IMF verwacht in Duitsland dit jaar een groei van 1,3 procent, waar eerder 0,7 procent werd verwacht. Ondanks Iran-oorlog Het IMF denkt dat de wereldeconomie dit jaar groeit met 3,1 procent en volgend jaar met 3,4 procent. Volgens IMF-hoofdeconoom Silvana Tenreyro is het gelukt om de effecten van de Iran-oorlog voor de olie- en gasleveringen beperkt te houden. Daarnaast wordt de groei aangejaagd door de grote hoeveelheid investeringen van grote techbedrijven, stelt zij.

Economie: Economische groei en conjunctuur·Maatschappijleer: Politieke besluitvorming

Goedemorgen! In de VS hoort een voormalig bendelid welke straf hij krijgt voor de moord op rapper 2Pac en in Rome ondergaat paus Leo een operatie vanwege een knobbeltje op zijn longen. Eerst het weer: vandaag is het bewolkt met af en toe wat lichte regen of motregen. Bij een soms stevige zuiden- tot zuidwestenwind wordt zachte lucht aangevoerd. Het wordt 17 tot 20 graden, dat is warm voor de tijd van het jaar. Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier alles over de situatie op het spoor. Wat kun je vandaag verwachten? Wat heb je gemist? Een melding van huiselijk geweld of kindermishandeling belandt vaak op een grote stapel. Al jaren duurt het te lang voordat er actie wordt ondernomen. Kritiek van buitenaf was er al, maar nu trekt Veilig Thuis zelf aan de bel. Het komt doordat het aantal adviezen en meldingen maar blijft stijgen, de situaties complexer worden en er overal in de zorg tekorten zijn. Per jaar worden tienduizenden situaties waarin mensen mogelijk worden mishandeld te laat opgepakt. De enige oplossing is volgens de organisatie dat er meer geld komt vanuit de overheid. Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit: Bij Albert Heijn wordt bij meerdere distributiecentra niet gewerkt vanwege een "cybersecurity incident", zoals de supermarktketen dat zelf noemt. Deskundigen denken dat er meer aan de hand is. Het heeft in ieder geval gevolgen voor de bevoorrading van de winkels. Klanten grijpen soms mis, vooral bij de versafdeling: Fijne dag!

Maatschappijleer: Sociale ongelijkheid

Een melding van huiselijk geweld of kindermishandeling belandt vaak op een grote stapel. Al jaren duurt het te lang voordat er actie wordt ondernomen. Kritiek van buitenaf was er al, maar nu trekt Veilig Thuis zelf aan de bel. Het komt doordat het aantal adviezen en meldingen maar blijft stijgen, de situaties complexer worden en er overal in de zorg tekorten zijn. Per jaar worden tienduizenden situaties waarin mensen mogelijk worden mishandeld, te laat opgepakt. De enige oplossing is volgens de organisatie dat er meer geld komt vanuit de overheid. Veilig Thuis is de poortwachter bij het aanpakken van huiselijk geweld en kindermishandeling. Het meldpunt geeft advies en doet onderzoek naar meldingen. Vooral dat onderzoek kost veel tijd, omdat daarvoor mensen moeten worden gesproken of informatie moet worden opgevraagd bij huisarts of school. Meer en meer meldingen Jaar na jaar groeit het aantal meldingen. Veilig Thuis is daar blij mee, omdat er meer aandacht is voor signalen van mogelijke mishandeling. Tegelijkertijd worden het er te veel om ze allemaal op te pakken. Vorig jaar ging het om 136.000 meldingen. Bij ruim 90.000 van die meldingen was de organisatie nog niet bij het gezin betrokken, bij de andere was dat wel het geval. Een melding moet binnen vijf dagen worden opgepakt, staat in de wet. Dat gebeurt vaak niet. In de afgelopen jaren is ongeveer de helft van de meldingen later opgepakt. Mensen moeten nu gemiddeld zo'n twee maanden wachten. In sommige gevallen gaat het om langer dan een half jaar. "En het vooruitzicht voor dit jaar geeft geen hoop", zegt Ida Ouweneel van het bestuur van het Landelijk Netwerk Veilig Thuis. "Normaal wordt de wachtlijst in de zomer iets kleiner, dat is nu niet gebeurd. In het najaar komen er meestal alleen maar meer meldingen. We komen er niet doorheen, het gaat zo niet meer." "Wel screenen we alle meldingen die bij ons binnenkomen", vervolgt Ouweneel. "Als er acuut onveiligheid is, dan geldt er geen wachtlijst en pakken we de melding gelijk op." Mishandeling in Stadskanaal De inspectie trekt al jaren aan de bel over de wachttijden. Ook advocaten waarschuwden toen bekend werd dat in Stadskanaal een 6-jarig meisje ernstig was mishandeld. Ondanks meldingen bij Veilig Thuis, kon de mishandeling doorgaan. "Op dit moment kunnen we niet garanderen dat we alle signalen van onveiligheid tijdig kunnen oppakken", zegt Ouweneel. "Dat baart ons grote zorgen." Colinda Guiljam, medewerker bij Veilig Thuis in Zeeland, ziet ook dat de stapel met meldingen toeneemt. "Iedere dag als ik de computer opstart, zie ik het aantal meldingen groter worden. Begin dit jaar ging het om ruim 30 meldingen op de wachtlijst in Zeeland, nu om bijna 400 meldingen." Vastgelopen jeugdzorg "Een voorbeeld van zo'n situatie op de wachtlijst is iemand die bij de buren een hoop geschreeuw en gegil van een kind hoort", legt Guiljam uit. "Er is een vermoeden van kindermishandeling, maar meer weet je op dat moment niet. Door de grote toename van andere crisissituaties duurt het langer dan je wil om duidelijkheid te krijgen over de situatie van zo'n kind." Niet alleen het aantal meldingen stijgt, ook het soort situaties verandert, ziet Guiljam. "Als huiselijk geweld of kindermishandeling niet meer vroegtijdig wordt opgespoord, wordt zo'n situatie moeilijker." Niet alleen bij Veilig Thuis loopt het vast. In de jeugdzorg zijn overal tekorten en wachtlijsten. Kinderen en jongeren die in een kwetsbare situatie zitten, krijgen niet op tijd de hulp die nodig is. Dat zorgt dan weer voor meer meldingen bij Veilig Thuis. "We zijn meldingen aan het rondpompen", zegt Ouweneel. "De wachtlijst bij ons is een gevolg van het vastlopen van de jeugdzorg. Er moet een omslag komen, waarbij hulp veel sneller wordt ingeschakeld." Omslag in gang gezet Vijf jaar geleden is er zo'n plan gekomen, vanuit de sector, het Rijk en gemeenten. Het is gericht op meer samenwerking en moet een antwoord geven op de vele verschillende jeugdzorgorganisaties. "We zijn bezig met die omslag, maar er is nu helemaal geen geld voor vrijgemaakt", aldus Ouweneel. "We hebben dat echt nodig om te investeren. Daarbij hebben we geld nodig om op korte termijn extra mensen aan te nemen. Er is 70 miljoen euro voor de komende jaren nodig vanuit het kabinet." Minister Sterk zegt in een reactie dat het belangrijk is om in kaart te brengen waar de knelpunten bij Veilig Thuis vandaan komen. Ze gaat binnenkort in gesprek met wethouders, de Vereniging Nederlandse Gemeenten en Veilig Thuis om te kijken wat er nodig is. Of er ook echt extra geld komt, zegt ze niet. Morgen en overmorgen is er in de Tweede Kamer een debat over de zorgbegroting, waar Veilig Thuis onder valt.

Maatschappijleer: Sociaal beleid·Maatschappijleer: Sociale ongelijkheid

Albert Heijn, Etos en Gall & Gall kampen sinds zondagmiddag met een storing. Dat komt volgens Albert Heijn door "een IT-incident". Websites, apps en de klantenservice zijn hierdoor niet beschikbaar. Ook kunnen online bestelde boodschappen niet worden bezorgd. "We hebben direct maatregelen genomen om onze IT-omgeving te beschermen. Onderdeel daarvan is het preventief tijdelijk uitschakelen van een aantal systemen", schrijft Albert Heijn in een verklaring. Wat er precies aan de hand is, is nog onduidelijk. Daarover wil Albert Heijn niets kwijt. "We onderzoeken het incident en werken aan het herstellen van onze diensten. De bescherming van de gegevens van onze klanten, medewerkers en partners staat daarbij voorop", meldt de supermarktketen. Oude aanbiedingen Door de storing kunnen ook de prijzen in de supermarkten verkeerd worden weergegeven. Op de elektronische schapkaarten staan mogelijk de actieprijzen van vorige week, in plaats van de huidige prijs. Ook de spaarsystemen werken niet. Albert Heijn meldt dat de winkels vandaag opengaan. De supermarktketen zegt nog niet te weten wanneer de diensten weer beschikbaar zijn. Deze Albert Heijn-vestiging in Amsterdam informeert klanten met een briefje over de onjuiste prijzen in de winkel:

Economie: Consumentengedrag·Maatschappijleer: Sociale ongelijkheid