NOS

De afgezette Zuid-Koreaanse oud-president Yoon Suk-yeol, die al was veroordeeld tot levenslang, heeft ook nog een celstraf gekregen van 30 jaar voor droneprovocaties boven Noord-Korea. Een rechtbank in Seoul achtte bewezen dat hij in 2024 opdracht gaf tot dronevluchten boven de Noord-Koreaanse hoofdstad Pyongyang om de spanningen op het Koreaanse schiereiland op te voeren. Volgens de rechtbank handelde Yoon samen met toenmalig minister van Defensie Kim Yong-hyun. De twee zouden hebben geprobeerd bij Noord-Korea militaire reacties uit te lokken, waarop in Zuid-Korea een staat van beleg kon worden uitgeroepen. Propagandafolders De rechtbank oordeelde dat de acties de militaire belangen van Zuid-Korea hebben geschaad. Door de droneoperaties zouden militaire capaciteiten zijn blootgelegd, terwijl Noord-Korea zijn verdedigingsmaatregelen kon versterken. Ook voormalig defensieminister Kim Yong-hyun heeft een celstraf van 30 jaar gekregen. Noord-Korea beschuldigde Zuid-Korea er in oktober 2024 van driemaal drones boven Pyongyang te hebben laten vliegen om propagandafolders uit te strooien. De Zuid-Koreaanse regering ontkende dat destijds niet expliciet. Het ministerie van Defensie verklaarde alleen dat het de beschuldigingen niet kon bevestigen of ontkennen. De spanningen tussen beide landen liepen daardoor op, maar leidden niet tot militaire confrontaties. De advocaten van Yoon reageerden kritisch op het vonnis. Zij stellen dat de dronevluchten een reactie waren op duizenden met afval gevulde ballonnen die Noord-Korea eerder dat jaar naar Zuid-Korea had gestuurd. Volgens de verdediging ondermijnt de uitspraak de nationale veiligheidsbelangen van Zuid-Korea. Het is nog niet bekend of Yoon in beroep gaat. Eerder levenslang Yoon was al veroordeeld tot een levenslange gevangenisstraf wegens het uitroepen van de staat van beleg in december 2024. Die maatregel hield slechts zes uur stand. Parlementsleden wisten ondanks een blokkade van militairen en politie het parlement binnen te komen en stemden voor opheffing van de noodmaatregel. Kort daarna werd Yoon geschorst, vervolgens afgezet via een afzettingsprocedure en uiteindelijk definitief uit zijn ambt gezet door het Constitutioneel Hof. Aanklagers stelden dat Yoon een crisissituatie wilde creëren om tegenstanders uit te schakelen en zijn macht te consolideren. Tegen de veroordeling tot levenslang is zowel Yoon als het Openbaar Ministerie in beroep gegaan. De aanklagers hadden in die zaak de doodstraf geëist. Yoon zit sinds juli 2025 vast. Tegen hem lopen nog meerdere strafzaken.

Mogelijk krijgen te weinig borstkankerpatiënten een speciale gentest waarmee wordt gekeken of chemotherapie nodig is voor hun behandeling. Dat blijkt uit onderzoek van het Integraal Kankercentrum Nederland (IKNL) in samenwerking met de Universiteit Twente. In 2024 kreeg een op de drie patiënten de test. "Dit kan betekenen dat vrouwen onnodig chemotherapie krijgen", zegt hoofdonderzoeker Sabine Siesling. Risicobepalend In Nederland worden de gentesten MammaPrint en Oncotype DX ingezet voor vrouwen boven de vijftig met borstkanker in een vroeg stadium en met specifieke tumoren. De tests brengen de genen van de tumor in kaart en voorspellen daarmee de kans op terugkeer van de kanker. De artsen gebruiken de resultaten om te kijken of chemotherapie zinvol is en bespreken dit met de patiënt. Sinds 2023 worden de tests gedekt door de verzekering. Voordat ze werden vergoed, kreeg slechts 9 procent van de patiënten die in aanmerking kwamen de test. Sinds de tests worden vergoed, is dat gestegen naar 37 procent, blijkt uit het onderzoek. Dat betekent dat ongeveer twee derde van de patiënten die wel in aanmerking kwamen, de test niet kreeg. Volgens de onderzoekers zouden dat in 2024 zo'n duizend vrouwen kunnen zijn geweest. Wel of geen chemotherapie Van de mensen die de test wel ondergingen, en een hoog risico op uitzaaiingen bleken te hebben, kreeg meer dan 80 procent chemotherapie. Patiënten met een laag risico kregen in minder dan 10 procent van de gevallen chemotherapie. Van de patiënten die in aanmerking kwamen voor een gentest, maar deze niet kregen, onderging meer dan de helft chemotherapie. "Dit suggereert dat het ontbreken van testinformatie kan leiden tot een ruimere inzet van chemotherapie dan nodig is", zegt Siesling. Chemotherapie kan leiden tot heftige en soms blijvende bijwerkingen, zoals haaruitval, geheugenproblemen en vermoeidheid. In een vervolgonderzoek gaan de onderzoekers van het Integraal Kankercentrum Nederland (IKNL) en de Universiteit Twente kijken naar redenen waarom de test niet breder worden ingezet.

NASA krijgt er op sociale media flink van langs vanwege de volledig mannelijke selectie voor de Artemis III-missie. Die vlucht is een voorbereiding op de eerste Amerikaanse maanlanding sinds 1972. Op de Artemis II-missie was een van de vier astronauten aan boord een vrouw. Eerder deze week werd de selectie voor Artemis III bekendgemaakt, en deze keer blijkt er geen enkele vrouw bij te zijn. Ook de astronaut die als backup is geselecteerd is een man. Vrouwelijke astronauten en wetenschappers hebben zich kritisch uitgelaten over die keuze, onder wie Emily Calandrelli, die mee vloog op een korte ruimtevlucht met Blue Origin. "Het is teleurstellend. Artemis is de tweelingzus van Apollo. Laten we deze fout niet meer maken." Wetenschapscommunicator Camille Bergin zegt op Instagram dat "het voelt alsof we een stap terug maken." De keuze voor een volledig mannelijke crew is opvallend. Zo'n 40 procent van NASA's actieve astronauten is vrouw. Sinds SpaceX in 2021 begon astronauten naar ruimtestation ISS te vervoeren is het slechts twee keer voorgekomen dat er geen vrouw bij was en bij een daarvan ging het om een reddingsmissie voor een zieke astronaut. Woedende reacties NASA-hoofd Jared Isaacman heeft op X gereageerd op de teleurgestelde en soms woedende reacties die het ruimtevaartagentschap krijgt. Volgens hem is er alleen gekeken naar de kwaliteiten en expertise van de astronauten voor deze specifieke missie. "Niemand moet hier iets achter zoeken", aldus Isaacman. "Onze laatste astronautenklas bestond voor meer dan de helft uit vrouwen. We selecteren de beste astronauten om onze doelen te bereiken." De NASA-directeur wijst er daarbij op dat astronauten voor verschillende missies trainen. Sian Proctor, die in 2021 een ruimtevlucht maakte samen met Isaacman, hoopt desondanks dat het bij Artemis IV, die de eerste maanlanding in ruim 50 jaar moet gaan uitvoeren, anders zal gaan. "Felicitaties aan de crew van Artemis III. Jullie succes zal de weg bereiden voor de volledig vrouwelijke crew van Artemis IV!"

Bij een parenclub in Lelystad is vannacht rond 05.45 uur brand uitgebroken. Het pand, dat onlangs werd aangekocht door de gemeente, moet als verloren worden beschouwd, schrijft Omroep Flevoland. Het vuur ontstond door nog onbekende oorzaak in een bijgebouw en sloeg daarna over naar het hoofdgebouw. De parenclub was sinds kort niet meer in bedrijf. Voor zover bekend raakte niemand gewond. Vanochtend was de brand nog steeds uitslaand. De brandweer is met veel mensen aanwezig, maar er wordt niet geblust omdat het pand niet meer te redden is. Rond 06.45 uur was de gevel al volledig afgebrand. De brandweer probeert te voorkomen dat het vuur overslaat naar een naastgelegen pand. In het gebouw waren ook gasflessen aanwezig, meldt Omroep Flevoland. Er waren meerdere knallen te horen. Er komt ook veel rook vrij, maar doordat het nauwelijks waait trekt die vooral recht omhoog, aldus een woordvoerder van de brandweer. De overlast voor omwonenden blijft daardoor beperkt. Nieuwbouwwijk De gemeente Lelystad heeft het pand waarin parenclub Party Players gevestigd zat onlangs gekocht voor bijna 4 miljoen euro. In de buurt komt een nieuwbouwwijk en de gemeente vond een swingersclub op dertig meter afstand van woningen onwenselijk. Bovendien zou de bouw van de woningen vertraging kunnen oplopen door juridische procedures door de eigenaren van de club. De gemeente was van plan het pand te slopen, maar heeft nog niks gezegd over de brand.

Leeftijdgenoten wiskundeles geven of een personeelshandboek maken voor een bedrijf: het kan allemaal binnen de praktijkgerichte havo van het Calvijn College in Goes. Na de zomer mogen alle havo's in Nederland waarschijnlijk zulke praktijkgerichte programma's aanbieden. Het Calvijn College doet - samen met 239 andere havo's - mee aan een pilot die het ministerie van Onderwijs drie jaar geleden begon. Doel van het praktijkgerichte havo-onderwijs is dat leerlingen hun talenten breder ontwikkelen. De hoop is ook dat de havo zo beter aansluit op het hbo en de arbeidsmarkt. En ook al is het nog een pilot: in Goes bepalen de cijfers voor de praktijkgerichte vakken mede of leerlingen zijn geslaagd. Ze horen vandaag de uitslag. Duidelijker onderscheid Op het Calvijn College kunnen leerlingen in 4 havo kiezen uit vier richtingen: techniek, zorg, economie en educatie. Ze krijgen praktijk- en theorielessen die hen voorbereiden op het examenjaar, waarin ze een dag per week buiten de deur stage lopen. "Tijdens hun stage onderzoeken ze praktische vraagstukken. Bijvoorbeeld hoe een bedrijf het wagenpark kan elektrificeren of jonge werknemers kan aantrekken," zegt docent en coördinator Arjan Witte van het Calvijn College, dat al sinds 2016 praktijkgericht onderwijs aanbiedt aan havisten. "Zo maken we duidelijker onderscheid tussen havo en vwo." Voor de klas Hannah Minderhoud weet al jaren dat ze net als haar ouders het onderwijs in wil. "Het is een soort extra gen in onze familie", grapt ze. Ze koos daarom voor de richting 'educatie', die haar voorbereidt om docent te worden. Hannah liep stage als wiskundedocent op een andere locatie van het Calvijn College. "Wiskunde is heel duidelijk omdat er allemaal regels zijn. Als leerlingen iets snappen door mijn uitleg, dan vind ik dat heel leuk." Ongemotiveerde leerlingen treedt ze "met een grapje en een lolletje" tegemoet. "Het is een beetje een gewaagde uitspraak, maar ik denk dat er niemand is die helemaal niets heeft gedaan in mijn lessen." Personeelshandboek Jaargenoot Declan Ogba liep stage bij een techbedrijf. "Daar waren veel ongeschreven regels, dus ik heb samen met mijn stagebegeleider een personeelshandboek gemaakt. Daarin vind je bijvoorbeeld regels voor ziekmelden, gedrag en wat je op sociale media plaatst. Tijdens mijn stage bleek dat ook niet duidelijk was waar je terecht kon bij ongewenst gedrag. Dat is nu wel geregeld." De bedoeling is dat alle havo's in Nederland vanaf komend schooljaar praktijkgerichte vakken kunnen aanbieden, zegt een woordvoerder van het ministerie van Onderwijs. Het ministerie schat dat het aandeel havo-vestigingen dat die vakken aanbiedt komende jaren kan oplopen tot 75 procent. Snel resultaat "De praktijkgerichte havo wint aan terrein omdat havo-leerlingen theoretische kennis in de praktijk willen toepassen", zegt Wendie Lenssen, programmaregisseur van Havo-P, een organisatie die scholen ondersteunt bij het praktijkgericht havo-onderwijs. Havo-leerlingen willen volgens haar ook snel resultaat zien van hun inspanning. "Dat motiveert en kan een positief effect hebben op het slagingspercentage, dat onder druk staat. Ook proberen we met praktijkgerichte programma's beter aan te sluiten bij het hbo." Na de zomer begint Hannah Minderhoud met de opleiding tot wiskundedocent in Utrecht. "Door mijn stage heb ik denk ik een voorsprong. Ik heb een veel beter beeld van het vak gekregen dan wanneer ik alleen een dagje had meegelopen. Ik weet hoe het is om voor een groep te staan en de verantwoordelijkheid te hebben om een klas iets te leren."

Een internationaal team van wetenschappers heeft in de Indische Oceaan een walviskerkhof gevonden dat groter, ouder en dieper is dan eerder gevonden locaties. Verspreid over een lengte van 1200 kilometer moeten er op 7 kilometer diepte miljoenen karkassen liggen, van miljoenen jaren oud tot vrij recent. Het gaat om een gebied in de Diamantinatrog, een onderzeese kloof die werd gevormd toen Australië losbrak van Antarctica. Tijdens 33 duiktochten met een bathyscaaf vonden onderzoekers uit China, Italië en Nieuw-Zeeland in 2023 bijna 500 plekken met skeletten. Die plekken lagen ruim 2 kilometer dieper dan het diepste kerkhof dat tot nu toe was gevonden. Op bijna elke plek waar de onderzoekers afdaalden in de oceaan, werden resten gevonden. Vaak werden er bij duiktochten tientallen tegelijk aangetroffen op korte afstand van elkaar. De onderzoekers troffen een grote variëteit aan van soorten, van een Antarctische dwergvinvis van 5 meter lang tot verschillende soorten spitssnuitdolfijnen. De oudste botten die werden aangetroffen waren 5,3 miljoen jaar oud. De wetenschappers troffen ook een uitgestorven soort aan die nog niet bekend was, die hebben ze Pterocetus diamantinae genoemd, naar de vindplaats. Het onderzoeksteam speculeert dat de V-vorm van de trog een rol heeft gespeeld bij het ontstaan van dit walviskerkhof. Dode dieren kwamen door de stroming als het ware in een fuik terecht, waarna ze naar de bodem zakten. Daarnaast zal de aanwezigheid van de ontbindende karkassen ook geleid hebben tot meer activiteit hier: de rottende resten zijn een vruchtbare voedingsbodem voor allerlei dieren, waardoor ook weer nieuwe walvissen werden aangetrokken om jacht te maken op dat zeeleven. Volgens de onderzoekers kunnen deze eilandjes van leven in een verder onherbergzame omgeving veel zeggen over hoe het leven zich heeft aangepast aan deze diepe, duistere wereld onder enorme druk van het water. Op de resten werden allerlei diersoorten gevonden, zoals zeekomkommers, mossels, kokerwormen, slangsterren en kwallen. Omdat veel soorten daarvan totaal nieuw zijn voor de wetenschap, gaan onderzoekers ervan uit dat deze plek nog jaren bestudeerd zal worden. "Dit onderzoek is zeg maar de eerste trailer van een reeks spektakelfilms", beschrijft een paleontoloog het bij publicatie in vakblad Nature. "Ik hoop dat er nog veel klappers zullen volgen."

Ondanks aanhoudende protesten houdt de Albanese premier Edi Rama vast aan de plannen voor een luxeresort van de dochter en schoonzoon van de Amerikaanse president Trump, midden in beschermd natuurgebied. Eerder dit jaar prikten Ivanka Trump en haar man Jared Kushner nog een vorkje met premier Rama in een restaurant in de buurt van Zvernec, in het gebied waar een deel van de 10.000 hotelkamers van het resort moeten komen. De rest staat gepland voor het eilandje Sazan vlak uit de kust, voormalig militair gebied en nu nog onbewoond. Het echtpaar was gevallen voor de ongereptheid en prachtige natuur tijdens een eerdere tocht op een luxe jacht van een bevriend zakenman, vertelde Ivanka Trump in een podcast. Zvernec ligt in een rivierdelta. Op de goudgele stranden en in de bosachtige omgeving leven nu nog onder meer meer flamingo's en andere vogelsoorten, schildpadden en de monniksrob, een bedreigde soort zeehond. Milieubeschermers stonden anderhalf jaar geleden al op hun achterste benen, nadat Kushner en Trump hun plannen hadden bekendgemaakt. Zij vrezen onherstelbare schade aan het kwetsbare leefgebied van de zeldzame dieren. Al snel meldden zich ook de bewoners van het dorp Zvernec: zij zeggen dat Kushner de grond voor het project koopt van mensen die helemaal geen eigenaar zijn, en stapten naar de rechter. Flamingo's Het was een gevecht in de achterhoede waar vooral buitenlandse media over berichtten, vanwege de betrokkenheid van de familie Trump. Dat veranderde toen eind mei de eerste bulldozers het strand en aanpalend groen begonnen om te ploegen. Even buiten Zvernec verscheen een hek; milieuactivisten filmden hoe een privaat beveiligingsbedrijf hen hardhandig afvoerde. Dat was het startschot voor de massale protesten die elke avond duizenden mensen in Tirana op de been brengen. "Albanië is niet te koop", scanderen ze, en ze dragen plastic flamingo's mee als mascotte. Megaprojecten Premier Rama piekert er niet over de investering van 4 miljard euro aan zich voorbij te laten gaan. "Dit project gaat door zolang ik aan de macht ben", zei hij vorige week. Hij wijst op de economische voordelen en honderden extra banen in een van de armste landen van Europa, dat tijdens het communisme en de nasleep ervan lang achterbleef. Tegenstanders vinden dat de toeristische ontwikkeling en de daarmee gepaard gaande bouw aan de kust te snel gaat, en hebben ook vraagtekens bij de ene na de andere woontoren die in Tirana verrijst. Verder hekelen ze de niet-transparante besluitvorming en contracten. Rama besluit over megaprojecten zonder discussie in het parlement, laat staan met bewoners of andere belanghebbenden. Aanklager Op die autoritaire stijl en schimmige constructies is al langer kritiek, maar veel Albanezen zien tot nu toe geen geloofwaardig alternatief voor Rama. Zijn grootste tegenstander, oud-premier Sali Berisha, zit zelf tot over zijn oren in corruptiebeschuldigingen en staat voor de rechter. De protesten waarvoor die zijn aanhang regelmatig optrommelt, zijn dan ook weinig geloofwaardig. Dat ligt anders voor de demonstraties van nu: daar zit geen politieke beweging achter. Dat maakt ze gevaarlijker voor Rama, helemaal omdat zich ook Albanezen aansluiten die niet zozeer zorgen hebben over het milieu, maar de premier om andere redenen zat zijn. Wat hem ook niet helpt, is dat de gezaghebbende speciaal aanklager voor corruptie begin deze maand een onderzoek heeft geopend naar de gang van zaken rond het project. Die staat bekend als onafhankelijk en heeft meerdere hoge politici tot aftreden gedwongen of achter de tralies gekregen. Oorlog Rama slaat intussen wild om zich heen. Hij spreekt van een hybride oorlog, rept van buitenlandse inmenging en beschuldigde nieuwszender CNN in een rechtstreeks uitgezonden interview op barse toon van het verspreiden van nepnieuws. Het definitieve ontwerp van het project staat nog helemaal niet vast, en de milieueffecten moeten nog onderzocht, briest hij. Maar wie er dan bij Zvernec is begonnen met ploegen en waarom, kon hij niet duidelijk maken. Onderzoeksjournalisten diepen intussen vergunningen op waarop wel degelijk de namen van een bedrijf van Kushner staat. Dat is eigendom van een hele trits houdstermaatschappijen die zijn ondergebracht bij een Nederlands trustkantoor. De demonstranten gaan intussen vastbesloten door en plannen later deze maand ook een grote bijeenkomst in Zvernec. Intussen moet het Kushner ook duidelijk zijn dat zijn projecten op de Balkan niet per se met gejuich worden ontvangen. Zijn plannen voor een Trump Tower in de Servische hoofdstad Belgrado trok hij in december in. Toen ook daar bewoners de straat op gingen, en de verantwoordelijk minister werd aangeklaagd voor de vervalsing van documenten.

Goedemorgen! De voormalige ministers Koolmees en Van Ark worden gehoord door de parlementaire enquêtecommissie naar de coronacrisis. Er komt een uitspraak in een rechtszaak tegen het Mauritshuis en bondcoach Koeman geeft een persconferentie. Eerst het weer: de dag start droog en zonnig. In de middag volgen lokaal stevige regen- en onweersbuien. Het wordt 15 tot 17 graden bij een matige zuidwestenwind. Ook de komende dagen verlopen wisselvallig bij 18 graden. Vanaf zaterdag wordt het droger. Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier de situatie op het spoor. Wat kan je vandaag verwachten: Dit is er vannacht gebeurd: Het Amerikaanse leger heeft luchtaanvallen uitgevoerd op Iran. Op meerdere plekken in het zuiden van het land zijn explosies gehoord, melden Iraanse staatsmedia. Het is een vergelding voor de crash van een helikopter voor de kust van Oman. Iran heeft geantwoord met drone- en raketaanvallen op Amerikaanse bases in Bahrein, Jordanië en Koeweit. Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit: In de Japanse stad Utsunomiya, gelegen ten noorden van Tokio, is de beer gevangen waar bijna honderd scholen voor werden gesloten. Het dier werd aangetroffen in de buurt van een woning en uiteindelijk uitgeschakeld met een verdovingsgeweer. Er was dagenlang gezocht naar het wilde beest. Tijdens de zoektocht werd de beer gespot bij een lokaal regeringskantoor, een lagere school, een winkelcentrum en bij de universiteit. Wilde beren vormen een groeiend probleem in Japan. Fijne dag!

De politiek zit in zijn maag met het wietexperiment, nu blijkt dat Philip Morris (tegenwoordig Altria geheten) er een nieuwe markt in ziet. De tabaksfabrikant wil indirect miljoenen euro's investeren in de grootste Nederlandse wietkweker die meedoet aan het overheidsexperiment, ontdekten De Groene Amsterdammer en Investico. Het wietexperiment duurt tot 2029. In die periode mogen coffeeshops in tien gemeentes legaal wiet verkopen, om te onderzoeken welke gevolgen dat heeft voor de criminaliteit en veiligheid. De coffeeshops nemen de wiet af van een aantal grote Nederlandse telers, die aan strikte voorwaarden moeten voldoen. Eén van die grote telers is CanAdelaar uit Hellevoetsluis, dat ook wel bekend is van de klachten over stankoverlast. Het beursgenoteerde Cronos Group staat op het punt dit bedrijf over te nemen. En een grote aandeelhouder van Cronos Group is weer sigarettenfabrikant Altria, dat onder meer achter het merk Marlboro zit. Overname tegenhouden Cronos Group zegt dat er op dit moment nog een integriteitsonderzoek van het ministerie van Justitie en Veiligheid naar de overname loopt. CDA en GroenLinks-PvdA willen nu weten wat het kabinet kan doen om die tegen te houden. Hoewel Progressief Nederland voor het wietexperiment is, maakt de partij zich zorgen. "Er is een extra risico ingekomen van een investeerder die het niet zo nauw neemt met de regels" zegt Kamerlid Lisa Vliegenthart. "Ze hebben jaren laten zien dat ze agressieve marketing voeren, de gezondheidsrisico's bagatelliseren en invloed uitoefenen op wetenschap." CDA-leider Bontenbal sluit zich daarbij aan: "Het feit dat een tabaksfabrikant eerst probeert iedereen verslaafd te maken aan sigaretten en nu blijkbaar markt ziet in wiet, vind ik geen goed nieuws", zegt Bontenbal. "Wat mij betreft gaan we zo snel mogelijk stoppen met de tabaksindustrie deze ruimte te geven." Het CDA is altijd al tegen het wietexperiment geweest. Toch heeft de partij er in het coalitieakkoord mee ingestemd om het in ieder geval tot 2029 door te zetten. "Het blijkt maar eens te meer dat het wietexperiment een slecht idee is", vindt ook ChristenUnie-leider Mirjam Bikker. "Kennelijk heeft de regering het wietexperiment niet goed op orde, want de tabakslobby kan zich inkopen. We moeten cannabis niet promoten via een tabaksproducent met slechte papieren." Strenge regels D66 is net als Pro in principe voorstander van het wietexperiment, omdat zo kan worden onderzocht of het helpt de georganiseerde misdaad weg te houden van de teelt en verkoop van wiet. D66-leider Jan Paternotte ziet dan ook nu geen aanleiding om in te grijpen. "Ik ben van dit tabaksbedrijf geen fan, maar van de georganiseerde misdaad nog een stuk minder", zegt D66-leider Jan Paternotte. "We hebben tientallen jaren geprobeerd om wiet te verbieden. Dat heeft niks opgeleverd, daarom proberen we het nu op een ander manier." Paternotte vindt vooral dat de regels goed moeten worden gehandhaafd, bijvoorbeeld voor het maken van reclame. "Ze doen in de tabaksindustrie gekke dingen, dus daar moeten we bovenop zitten. Dat gaat lukken, want we hebben strenge regels. Ik hoop vooral dat die bedrijven in de toekomst belasting gaan betalen als ze hier wiet gaan verkopen." De VVD, in principe ook voorstander van het wietexperiment, wilde geen inhoudelijke reactie geven.

Het lijkt afgelopen nacht rustig te zijn gebleven in het Midden-Oosten na de raketaanvallen over en weer van Iran en Israël gisteren. Zowel Israël als Iran meldde gistermiddag te stoppen met aanvallen, al blijft dat staakt-het-vuur uiterst fragiel. Zo stelt Iran als voorwaarde dat Israël Libanon niet opnieuw aanvalt. Israël lijkt juist als voorwaarde te stellen dat het door Iran gesteunde Hezbollah geen aanvallen uitvoert. Dat lijkt afgelopen nacht niet te zijn gebeurd. Volgens de Amerikaanse president Trump hebben Israël en Iran afgesproken elkaar "ongeveer een week" met rust te laten. Trump stond journalisten kort te woord in New York, waar hij de derde finalewedstrijd bijwoonde tussen de basketbalploegen New York Knicks en San Antonio Spurs bijwoonde. De in New York geboren Trump werd luid uitgejoeld door de New Yorkse basketbalfans. 'Goed gesprek met Netanyahu' Hoewel Trump en de Israëlische premier Netanyahu de afgelopen weken regelmatig met elkaar in conflict kwamen stelt Trump nu dat hij "een heel goed gesprek" heeft gehad met de Israëlische premier. "Hij werd aangevallen en sloeg terug en nu stoppen ze ermee." Vandaag werd ook bekend dat gisteren een Apache-helikopter van het Amerikaanse leger is neergestort in de buurt van de Straat van Hormuz. De twee mensen aan boord zijn gered, meldt The New York Times. Volgens Trump gaat het goed met ze. Wat er precies is gebeurd met de helikopter, is nog onbekend. Later op de dag komt de regering met een verklaring, zegt de president. Trump zei ook dat de VS en Iran "heel dicht bij een sterke deal zijn, waarbij het maken van nucleaire wapens et cetera in welke vorm dan ook" wordt verboden. Hij stelt dat die deal er binnen enkele dagen kan zijn, maar dat zegt zijn kabinet al weken. Nog altijd komen er vrijwel geen schepen door de Straat van Hormuz door de Iraanse blokkade en het Amerikaanse antwoord daarop.

Het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting (Nibud) waarschuwt voor de effecten van de voorgestelde kabinetsmaatregelen voor mensen met een beperking of chronische ziekte. Het Nibud heeft voor verschillende groepen de kosten van de maatregelen uit zowel het coalitieakkoord als uit de vorige kabinetsperiode in beeld gebracht. Die lopen hoog op. Zo is er een verhoging van het verplichte eigen risico en een verlaging van de Inkomensvoorziening Volledig Arbeidsongeschikten. Daarnaast wordt de huishoudelijke hulp uit de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) afgeschaft, gaat een aantal geneesmiddelen uit het basispakket en vervallen de aftrek van specifieke zorgkosten en een tegemoetkoming voor arbeidsongeschikten. Het kabinet wil verder een eigen bijdrage invoeren voor wijkverpleging, de Wmo, en de jeugdzorg. "We hebben gezien dat vooral mensen die gebruikmaken van meerdere zorgvormen geraakt worden door een stapeling van maatregelen", zegt Nibud-directeur Mattias Gijsbertsen. Honderden euro's op achteruit Dat zijn bijvoorbeeld ouders met een gehandicapt kind, of volwassenen die gehandicapt en afgekeurd zijn of een uitkering hebben. Deze groep gaat er met zo'n 100 tot 300 euro per maand op achteruit. Dat bedrag komt boven op het bedrag dat mensen met een beperking of chronische ziekte sowieso al meer betalen dan mensen zonder beperking: gemiddeld zo'n 100 tot 400 euro per maand, aldus Gijsbersten. Het Nibud geeft een voorbeeld: een alleenstaande met een bijstandsuitkering en een motorische beperking heeft elke maand al 241 euro aan hogere uitgaven. Dat zijn bijvoorbeeld kosten van een lift of hogere energiekosten. Als gevolg van de voorgenomen maatregelen zou daar 160 euro per maand bovenop komen. In totaal betaalt de alleenstaande met een beperking dan 401 euro per maand meer dan een alleenstaande zonder beperking. 24 uur per dag zorg Niels van Hoorn (48) heeft SMA, waardoor zijn spierkracht steeds verder afneemt. Hij is een van de personen die door de maatregelen zouden worden getroffen. Tot zijn ziekte verergerde werkte hij in de scheepsbouw: hij ontwierp verlichting voor megajachten, maar toen hij corona kreeg ging dat niet meer. "Ik zat na het eten aan tafel te slapen." Na een vergeefse poging tot re-integratie werd Van Hoorn afgekeurd. Inmiddels wordt hij 24 uur per dag verzorgd door zijn vrouw, onder meer bij het opstaan, douchen en aankleden. Ook zijn twee zoons, van wie de jongste tien jaar is, helpen hem soms mee, bijvoorbeeld met het sokken aantrekken. Van Hoorn schat dat de verhogingen hem zo'n duizend euro netto extra per maand zouden kunnen kosten. Op dit moment kost zijn ziekte hem al veel geld - zijn eigen inkomen is weggevallen en zijn vrouw moet veel voor hem zorgen. Dat lukt door "sparen, geld apart zetten en keuzes maken van wat je wel en niet gaat doen". Op uitjes zoals naar de dierentuin of vakantie gaan moet bespaard worden. Hoeveel het kabinet precies zal besparen met de maatregelen is nog niet duidelijk. De coalitie wil bijna 6,5 miljard euro bezuinigen op sociale zekerheid. Het kabinet heeft eerder gezegd 350 miljoen euro aan compensatie te willen vrijmaken voor mensen met een beperking of chronische ziekte, maar hoe dat verdeeld gaat worden is nog onduidelijk. De politiek is nog bezig met een eigen onderzoek, dat voor de zomer wordt verwacht. Nibud-directeur Gijsbertsen benadrukt dat het kabinet goed moet kijken waar de stapeling van maatregelen mensen het meest raakt. Daar zou het moeten compenseren, het liefst voordat de maatregelen ingaan. Het kabinet heeft de 350 miljoen euro toegewezen aan gemeenten om te verdelen, maar de Vereniging van Nederlandse Gemeenten laat weten dat zij chronisch zieken vaak niet kunnen helpen, omdat het niet tot hun taak hoort. Daarnaast zegt de VNG dat de groep zeer divers "en lang niet iedereen is bij de gemeente bekend". Van Hoorn biedt het kabinet vandaag een bundel van ervaringsverhalen aan, samen met met de vereniging Ieder(in), een koepelorganisatie voor mensen met chronische ziekte of beperkingen. Daarmee hopen ze de politiek duidelijk te maken wat de stapeling van zorgkosten betekent in het dagelijks leven van mensen met een chronische ziekte of beperking.

Goedemorgen! Zes verdachten van een explosie bij een synagoge in Rotterdam in maart komen voor de rechter. En vandaag begint de Duitse bondspresident Steinmeier zijn staatsbezoek aan Nederland. Eerst het weer: de ochtend begint het droog, daarna wordt het wisselvallig. In de middag zijn er stevige buien, met veel wind en kans op onweer. Het wordt rond de 17 graden. Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier de situatie op het spoor. Wat kan je vandaag verwachten: Dit is er vannacht gebeurd: Mensen met een chronische ziekte of beperking kunnen er de komende jaren financieel flink op achteruitgaan. Dat blijkt uit berekeningen van het Nibud. De budgetorganisatie wil dat het kabinet kijkt naar compensatie voor huishoudens die er het meest op achteruit gaan. De plannen van het kabinet kunnen leiden tot honderden euro's per maand aan extra zorgkosten. Dat raakte de gezinnen extra zwaar omdat huishoudens waar iemand ziek is of een beperking heeft, vaak al veel extra kosten hebben. Ander nieuws uit de nacht: Fijne dag!

Het gebruik van AI-modellen als ChatGPT, Gemini en Claude dringt steeds verder door in ons dagelijks leven, óók op de werkvloer. Regels voor het gebruik zijn er vaak nog niet, waardoor organisaties nauwelijks zicht hebben op de informatie die werknemers in de modellen stoppen. Deskundigen waarschuwen voor de risico's die dat met zich meebrengt. Werknemers in allerlei sectoren hebben inmiddels ontdekt hoe generatieve AI - zoals deze modellen worden genoemd - hun werk efficiënter kan maken. Een arts kan het gebruiken om snel een verwijsbrief op te stellen, een advocaat om een dossier samen te vatten, een journalist om een interview uit te werken. Maar deze handelingen zijn niet zonder risico. Persoonsgegevens, bedrijfsgeheimen of vertrouwelijke dossiers kunnen zo ongemerkt in openbare AI-systemen terechtkomen. AI-gebruik door werknemers dat buiten het zicht gebeurt van de organisatie waarvoor ze werken, wordt 'Shadow AI' genoemd. "De grootste risico's zitten in medewerkers die willen werken met AI, maar niet goed weten hoe ze dat veilig moeten doen", zegt Jan van der Put. Hij is ethisch hacker en directeur van een cybersecuritybedrijf dat veel werkt voor de Rijksoverheid. Volgens hem gaat het vooral mis bij organisaties die nog geen duidelijke afspraken hebben gemaakt over AI-gebruik. "Dan gaan werknemers zelf aan de gang met bijvoorbeeld ChatGPT en gooien ze daar data in waar mogelijk persoons- of bedrijfsgegevens in zitten, zonder dat ze zich dat realiseren. Of zich bewust zijn van de privacy-instellingen van het AI-model." Gemeente Eindhoven en Amazon Een voorbeeld waarbij dit misging, is bij de gemeente Eindhoven. Vorig jaar bleek uit een steekproef dat medewerkers van de gemeente in een maand tijd meer dan duizend documenten met persoonsgegevens naar externe AI-tools hadden geüpload. "Denk aan BSN-nummers, aan Wmo-gegevens, gegevens over verslavingsgevoeligheid of financieel gevoelige data", zegt Remco van der Schoot, AI-onderzoeker aan de Hogeschool Utrecht. "Daardoor ontstond een datalek." De gemeente heeft dit gemeld bij de Autoriteit Persoonsgegevens en al het gebruik van openbare AI-modellen voor werknemers geblokkeerd. Ook heeft de gemeente OpenAI, het bedrijf achter ChatGPT, verzocht de gegevens te verwijderen. Er is geen bevestiging van OpenAI of dat ook is gebeurd, laat de gemeente aan Nieuwsuur weten. De gemeente zegt geen signalen te hebben dat er gemeentelijke bestanden naar privé-omgevingen zijn verstuurd. Ook technologiebedrijf Amazon legde het AI-gebruik onder werknemers aan banden, nadat bleek dat bedrijfsinformatie openbaar was geworden. "Als we data in een AI-model zetten, kan die data worden gebruikt om het model te trainen", legt Van der Schoot uit. "Dan kan het dus gebeuren dat die informatie publiek toegankelijk wordt, en dat is bij Amazon gebeurd. Interne documentatie werd teruggevonden in ChatGPT." Kop in 't zand Wat de onderzoeker betreft moeten organisaties serieus aan de slag met hun AI-beleid. "Je kunt niet je kop in het zand steken en dit negeren, want dat creëert op de lange termijn alleen maar meer problemen." Volgens ethisch hacker Van der Put is het gebruik van AI-modellen helemaal verbieden uiteindelijk niet de oplossing. "Het beste wat je kunt doen, is wel íets faciliteren, zodat je ook kunt monitoren hoe het wordt gebruikt." Dat kan bijvoorbeeld met speciale software. De Amerikaanse startup Unseen biedt software aan die het lekken van data via AI-modellen kan voorkomen. "Unseen kan je er bijvoorbeeld op wijzen als een werknemer vertrouwelijke data in een AI-systeem stopt", zegt mede-oprichter Frey Khademi. "Maar we kunnen de data ook automatisch anonimiseren."

Goedemorgen! Het Nederlands elftal speelt zijn laatste oefenwedstrijd voordat het WK begint. Oezbekistan is de tegenstander. En de burgemeester van Nijmegen en voorzitter van het Veiligheidsberaad Hubert Bruls verschijnt voor de coronacommissie. Eerst het weer: de dag begint nog met ruimte voor de zon. Het wordt 20 tot 22 graden. Vanmiddag wordt de bewolking dikker en uiteindelijk trekken buien over het hele land. Komende dagen blijft het wisselvallig met dagelijks buien, maar ook zonneschijn. Het wordt 16 tot 18 graden. Pas later in de week wordt het warmer. Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier de situatie op het spoor. Wat kan je vandaag verwachten: Dit is er vannacht gebeurd: Het Israëlische leger zegt dat het meerdere militaire doelen heeft geraakt in het midden en westen van Iran, als tegenreactie op de Iraanse aanvallen van gisteravond. Iraanse staatsmedia schrijven over explosies die gehoord zijn in hoofdstad Teheran en de steden Tabriz en Isfahan. Over schade en slachtoffers is nog niets bekend. Gisteren voerde Iran voor het eerst sinds het fragiele staakt-het-vuren raketten af op het noorden en midden van Israël. Volgens de Revolutionaire Garde gebeurde dit als vergelding voor de Israëlische aanvallen in Libanon. Israël zegt dat het alle raketten heeft onderschept. Er zijn geen berichten over slachtoffers. Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit: Een kebabfabriek in het Verenigd Koninkrijk heeft een boete van bijna zes ton gekregen omdat het bedrijf fraudeerde met lamsvlees. In plaats van met lamsvlees werden de vleesrollen gevuld met schapenvet, schapen- en geitenvlees, laagwaardige vleesproducten als nekresten en veel water. De rechter sprak hier schande van en deelde een forse boete uit. Een fijne dag!

Het huis van Miguel en Rosa Hernández in Chiapas, een straatarme staat in het zuiden van Mexico, is donker. De enige ruimte waar licht brandt, ligt naast de keuken. Het is een vrijwel lege ruimte, met twee kleine houten stoeltjes die voor een altaar staan. Een kaars flikkert onrustig, door de wind die vanuit de open deur naar binnenwaait. Een zwart omrande foto van een jongen met een vriendelijk gezicht wordt er spaarzaam door verlicht. De jongen op de foto heet Alfredo Hernández. Twee jaar geleden vertrok hij, de enige zoon van Miguel en Rosa, naar de Verenigde Staten op zoek naar werk. Want Chiapas, waar een groot deel van de inwoners inheems is, heeft een van de hoogste armoedecijfers van Mexico. Wie een betere toekomst wil, kan vaak beter migreren. Alfredo kwam illegaal de VS binnen, en vond daar werk in de bouw en als tuinman. Miguel vertelt hoe hij en zijn vrouw meeleefden met hem. Hij doet dat in het tzotzil, de lokale inheemse taal van de prominente Maya-gemeenschap in Chiapas. Spaans spreekt Miguel niet goed. "We belden iedere dag met hem. Het ging steeds beter, hij probeerde Engels te leren en stuurde ons wanneer hij kon wat geld", zegt hij, gezeten voor het altaar. Zijn vrouw Rosa kijkt gelaten voor zich uit. ICE Sinds een jaar werd het leven van Alfredo in de VS, als illegale migrant, een stuk moeilijker. Uit angst voor de Amerikaanse migratiepolitie ICE bleef hij soms binnen en ging hij niet naar werk, vertelt Miguel. Toen hij op een dag stopte met de dagelijkse telefoontjes naar zijn ouders, namen de zorgen in Chiapas toe. Op een dag kregen ze bericht vanuit de VS: hun zoon was overleden. Onder verdachte omstandigheden, mogelijk bij een arrestatie van migratiepolitie ICE. Voor families als die van Alfredo, die geen Spaans spreken, weinig geld hebben en ver weg in de bergen wonen, is het haast onmogelijk om antwoorden, laat staan gerechtigheid te krijgen als hun kinderen omkomen in de VS. Het duurde weken voordat het lichaam van Alfredo überhaupt werd teruggestuurd naar het zuiden van Mexico. Zonder een goede autopsie hebben Miguel en Rosa hun zoon begraven. Naar eigen zeggen zat Alfredo's lichaam vol blauwe plekken en botbreuken. De dood van Alfredo komt op een moment dat er grote spanningen zijn tussen de VS en Mexico, onder meer vanwege de manier waarop Mexicaanse migranten in het land behandeld worden, ook door migratiepolitie ICE. Sinds het aantreden van Trump zijn zeker 48 migranten omgekomen in detentiecentra van ICE. Zestien van hen zijn Mexicaans. Bij de Mexicaanse dodelijke slachtoffers is in het merendeel "zelfdoding" of "gebrek aan medische zorg" opgegeven. In Mexico wordt die lezing door autoriteiten betwijfeld: zij wijzen op mogelijk geweld in de detentiecentra. President Claudia Sheinbaum meldde eerder dat Mexico zich heeft aangesloten bij een collectieve rechtszaak tegen een ICE-detentiecentrum in Californië, en wil ook bij internationale instituten een zaak aanspannen. Tonatiuh Guillén López was jarenlang de hoogste migratieambtenaar voor de Mexicaanse regering. Hij wijst erop dat veel van de Mexicaanse migranten die omkomen in detentiecentra van ICE specifiek uit Chiapas komen. Opmerkelijk, omdat proportioneel maar een klein deel van de Mexicaanse migranten in de VS uit die staat komen. "Dit is een gevolg van raciale profilering en racistische agressie in de Verenigde Staten, met name tegen inheemse bevolkingsgroepen", stelt Guillén López, die tegenwoordig onderzoek doet op de prestigieuze universiteit UNAM in Mexico-Stad. "Het gaat niet alleen om profilering via het fysiek van mensen, maar ook culturele profilering. Dat wil zeggen, ze pakken mensen die geen Engels of zelfs Spaans spreken extra hard aan." Ondertussen blijven Miguel en Rosa achter met vragen. Opheldering over zijn dood krijgen de ouders maar niet. "We weten niet hoe hij is overleden, alleen dat hij zich had verstopt voor de migratiepolitie. Maar niemand vertelt ons iets", zegt Miguel. Het altaar met de foto, en daarnaast een kist met oude kleren van Alfredo, zijn voorlopig de enige spullen die nog herinneren aan hun zoon. Rosa breekt als ze over haar zoon praat. "Het was mijn enige zoon. Wie belt mij nu, om mij op te vrolijken iedere dag?" Iedere dag steekt ze de kaarsen bij het altaar aan. Heel veel meer kan ze niet doen. Want gerechtigheid krijgen, is iets waar de ouders al niet meer op rekenen.

Goedemorgen! In New York houdt bondscoach Ronald Koeman een persconferentie, maandag speelt Oranje tegen Oezbekistan. En in Normandië wordt een herdenkingsplaquette onthuld ter ere van de Nederlandse bijdrage aan D-Day. Eerst het weer: De dag begint bewolkt met vooral in de noordelijke helft kans op buien. Later is het vaker droog met ruimte voor de zon. Het wordt 18 tot 20 graden. Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier lees je alles over de situatie op het spoor. Wat kan je vandaag verwachten: Dit is er vannacht gebeurd: Bij Israëlische luchtaanvallen op Gaza-Stad zijn zeker zeven Palestijnen gedood, onder wie twee vrouwen. Volgens de Palestijnse autoriteiten werd een vluchtelingenkamp in Gaza-Stad geraakt. Vijftien mensen raakten gewond, onder wie kinderen. Tegen persbureau Reuters zegt een woordvoerder van het Israëlische leger dat de aanvallen waren gericht op "terroristen". Dat zegt het leger doorgaans, ook als er veel burgerslachtoffers vallen. Hamas veroordeelt de aanval in een verklaring en noemt de timing opvallend. In Egypte hebben onderhandelaars vandaag gepraat met Hamas-leiders over het vervolg van het staakt-het-vuren. De gesprekken zullen naar verwachting nog een paar dagen duren, vertellen bronnen aan persbureau Reuters Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit: Onderzoekers van de TU Delft hebben een drone ontwikkeld die is geïnspireerd op hoe eekhoorns zweven. Deze SquirrelDrone gebruikt geen vaste vleugels of propellers, zoals de meeste drones nu doen, maar kan tijdens het vliegen zijn hele lichaamsvorm aanpassen, vergelijkbaar met hoe een eekhoorn zijn poten, romp, staart en vlieghuid gebruikt tijdens een zweefvlucht. Een fijne zondag!

Van onze Correspondent is een serie van de makers van podcast De Dag. Iedere zondag maken we kennis met een van de correspondenten van de NOS, het land waar ze wonen en de verhalen die wat hen betreft meer aandacht verdienen. Vandaag: Devi Boerema, correspondent Zuid-Azië. Devi woont sinds vorig jaar in New Delhi, in India. Daar beginnen haar dagen vroeg: ze moet om 04.30u opstaan om haar watertank te vullen. Water dat goed van pas komt als het 46 graden is, zoals nu. Op sommige dagen komt ze nog eerder haar bed uit, om hard te lopen in de stad die daarna door hitte en smog wordt verteerd. Het is een groot verschil met het leven in Mumbai, waar ze eerder woonde. Ze was er toen de stad in 2008 werd getroffen door aanslagen en was dagenlang op pad om verslag te doen voor Nederlandse media. Het was de start van haar journalistieke carrière. Beluister deze podcast Deze aflevering van De Dag kun je beluisteren via NPO Luister en alle andere podcastkanalen. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren! Nu, 18 jaar later, doet ze weer verslag vanuit India. Met in haar hand een lijstje met onderwerpen die ze vooral niet te veel aandacht wil geven: vrouwen in sari's bijvoorbeeld, en het kastenstelsel. Want India is zo veel meer dan achtergrondverhalen: het land is belangrijk op het wereldtoneel en dat wil Devi laten zien. Volgende week: een gesprek met Rudy Bouma, correspondent in Washington. Heb je een vraag aan hem, stuur die dan naar dedag@nos.nl Presentatie en montage: Dieuwke Teertstra Redactie: Lisa Konings Eindredactie: Judith van de Hulsbeek

Een voorleesvoorstelling over dalmatiër Muk die meer stippen wil, een musical over Doornroosje of een uitvoering van het Nationale Ballet; voor jonge en oudere kinderen valt er in het theater van alles te beleven en op steeds meer plekken kan dat gratis. Zeker dertig locaties bieden komend seizoen voorstellingen aan waarbij kinderen kosteloos toegang hebben, blijkt uit de nieuwe jaarprogramma's. Volwassen begeleiders moeten wel betalen. Dit jaar is dat ook zo in het Wilminktheater in Enschede. Bezoekers tot 18 jaar kunnen na de zomer gratis allerlei voorstellingen bezoeken. Ook theater Het Speelhuis in Helmond voegt zich komend seizoen bij de locaties met kosteloos aanbod voor jongeren. Theater Hanzehof in Zutphen begon er begin dit jaar mee en geeft dat in het nieuwe theaterjaar een vervolg, met zeven voorstellingen die voor kinderen vrij toegankelijk zijn. In toelichtingen wijzen de schouwburgen op het belang van theater voor kinderen. "Door kinderen gratis toegang te bieden, krijgen jonge bezoekers, ongeacht achtergrond of inkomen, de kans om theater van dichtbij te beleven", schrijft het theater in Zutphen. In Enschede willen ze dat "kinderen en jongeren in de regio kunnen kennismaken met theater, zonder dat kosten een belemmering vormen". Bedrijven als sponsor Kartrekker van het gratis jeugdtheater is Maaspoort in Venlo. Daar zagen ze het jonge publiek tijdens de coronapandemie uit de theaterzalen verdwijnen. In 2022 zag nog maar 15 procent van de kinderen een voorstelling, tegen 59 procent vóór covid, vertelt theaterdirecteur Leon Thommassen. "Terwijl het zo belangrijk is om kinderen die ervaring mee te geven. We vonden dat we iets moesten doen aan die cijfers." De oplossing: een jeugdfonds, gesteund door stichtingen, fondsen, bedrijven en betrokken theaterbezoekers. "De partijen die we benaderden, waren meteen heel enthousiast, ook vanwege de aansprekende doelgroep", vertelt de directeur. "In een paar weken hadden we het fonds opgetuigd en dekking om alle voorstellingen een jaar lang gratis aan te bieden aan kinderen." Daarbij kregen de makers voor alle bezette stoelen betaald, óók de kinderstoelen. "We merkten al heel snel dat het ging vliegen", zegt Thommassen. "In 2018/2019, het meest vergelijkbare seizoen van voor corona, hadden we 5000 bezoekers bij jeugdvoorstellingen. In seizoen 2024/2025 ging het om ruim 23.000 bezoekers voor gratis jeugdvoorstellingen, waarvan bijna 14.000 kinderen. De bezetting steeg van 46 procent naar 84 procent." Meer donateurs Overtuigd door het succes in Venlo namen de afgelopen jaren steeds meer theaters de Limburgse formule over, zoals Schouwburg Hengelo. Daar zijn sinds seizoen 2024/2025 praktisch alle jeugd- en dansvoorstellingen gratis voor bezoekers tot en met 16 jaar. Het theater koos bewust niet voor een beperkt aantal gratis voorstellingen. "Als we dit dan doen, willen we ook dat bezoekers zelf kunnen kiezen waar ze naartoe gaan", zegt marketingmanager Mirella Jellema. De schouwburg zag het aantal bezoekers bij familievoorstellingen in het eerste seizoen verdubbelen. Cijfers over het bijna afgelopen theaterjaar zijn er nog niet, maar de schouwburg gaat hoe dan ook door met de gratis toegang. De extra belangstelling heeft een positief bijeffect: meer mensen melden zich als 'vriend van de schouwburg' en doneren jaarlijks een bedrag. Marktverstoring Voor families zijn de betaalbare uitjes een uitkomst, maar bij commerciële theaterproducenten wringt het concept. Zij zien volle zalen in theaters die kinderen gratis toegang geven, maar lege plekken in de schouwburg met betaalde tickets een stad verderop. "Er ontstaat oneerlijke concurrentie tussen theaters", zegt directeur Dian Hoelscher van de Vereniging Vrije Theaterproducenten (VVTP). Die verschuivende bezoekersstromen leiden er volgens haar toe dat de theaters die kinderen wel laten betalen minder of geen jeugdvoorstellingen meer programmeren en dat het totale aanbod voor kinderen afneemt. Daardoor komen rondtrekkende voorstellingen die het zonder subsidie doen in de knel, vervolgt Hoelscher. Deze makers komen zo aan te weinig optredens om uit de kosten te komen. "De effecten zijn op de langere termijn niet houdbaar." De VVTP gooide deze week in Utrecht de knuppel in het hoenderhok door op de ledenvergadering van schouwburg- en concertgebouwdirecties te dreigen met een boycot van theaters die kinderen vrije toegang verschaffen. Die woorden hebben gewicht; bij de VVTP aangesloten producenten, zoals Albert Verlinde Theater, MediaLane en Van Hoorne Studios, verzorgen zo'n 85 procent van alle professionele podiumkunsten in Nederland, becijferde de vereniging. Voor theaterdirecteuren komt de dreigende boycot rauw op hun dak. Zij zien de vrije toegang voor kinderen als het nieuwe normaal en als een goede manier om jonger publiek aan hun theaters te binden. Voor verbeteringen staan ze open, benadrukt Thommassen, maar in de teruglopende inkomsten voor theatermakers herkent hij zich niet. "Wij zijn in Venlo juist veel meer gaan programmeren. De betalingen aan impresariaten voor familie- en jeugdvoorstellingen zijn explosief gestegen." Kansengelijkheid Thommassen hoopt dat de producenten en podia samen tot een landelijke formule kunnen komen waarin iedereen zich kan vinden, ook op de lange termijn. "Ik zou het doodzonde vinden als dit initiatief de nek wordt omgedraaid en kinderen weer buiten de zaal blijven. Kansenongelijkheid is in iedere gemeente een heet hangijzer. Allemaal naar dezelfde voorstelling gaan, iets ultiemers op dat vlak kan ik niet verzinnen."

Goedemorgen! In Utrecht wordt de Pride gevierd, onder meer met een botenparade. En in de Gelredome geeft de Amerikaanse rapper Ye zijn eerste optreden. Buiten het stadion wordt een protest verwacht. Eerst het weer: de dag begint droog en met ruimte voor de zon. In de loop van de dag neemt de bewolking toe en gaat het op steeds meer plaatsen regenen. Bij een matige tot vrij krachtige zuidenwind wordt het 18 tot 20 graden. Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier lees je alles over de situatie op het spoor. Wat kan je vandaag verwachten: Dit is er vannacht gebeurd: Het Amerikaanse leger zegt verschillende Iraanse ballistische raketten en drones te hebben onderschept. Deze raketten en drones waren volgens het leger gelanceerd richting de Straat van Hormuz en landen rondom de Perzische Golf. Volgens de VS gaat het om zeven ballistische raketten die onderweg waren naar Koeweit en Bahrein. Volgens de eerste informatie zijn zes raketten onschadelijk gemaakt, schrijft het leger. De zevende raket zou zijn doel niet hebben bereikt. Ook zijn er volgens het leger nog geen berichten over gewonden aan Amerikaanse kant. De Iraanse Revolutionaire Garde stelt dat er Amerikaanse bases in Koeweit en Bahrein zijn getroffen. Het Amerikaanse leger spreekt tegen dat er schade zou zijn aan het hoofdkwartier van de zogenoemde vijfde vloot in Bahrein. De luchtverdediging van Koeweit heeft volgens staatspersbureau KUNA raketten en drones onderschept. Correspondenten van het Franse persbureau AFP zeggen dat er explosies te horen waren in de buurt van de luchthaven van Koeweit, net als in de hoofdstad van Bahrein, Manamah. Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit: Een stel in het Veluwse Elspeet stuitten op de ene na de andere verrassing bij de verbouwing van hun net gekochte huis. Flessen drank kwamen tevoorschijn op de gekste plekken: onder de vloer van de badkamer, onder de vloer van een slaapkamer, in het plafond van de woonkamer, op zolder en in de hal. Lees hier verder: Fijne dag!

De Straat van Hormuz is nu bijna honderd dagen dicht. Daardoor zijn er grote tekorten. Voor olie een tekort aan miljoenen vaten per dag. De gevolgen zijn steeds zichtbaarder: hogere prijzen, groeiende energietekorten en zorgen bij de industrie. En het einde is nog niet in zicht, zeggen experts. Ons voedsel zou wel eens heel duur kunnen worden, denkt analist geo-economie Michel Don Michaloliákos van het Haagsch Instituut GeopolitiekNu. "Ik maak me zorgen over kunstmestprijzen. Daarvan kwam een derde door de Straat van Hormuz." Voor de productie van kunstmest is gas nodig. Dat is vloeibaar gemaakt aardgas, lng. "Dus met ook een tekort aan lng, is er een dubbele klap uitgedeeld." Wereldvoedselproductie Iran sloot de Straat van Hormuz eind februari af, als antwoord op de aanvallen van Israël en de Verenigde Staten. Zowel Iran als de VS hebben er blokkades ingesteld. Er liggen nog honderden schepen voor anker in de Perzische Golf. Schepen met voorraden die voor de hele wereld belangrijk zijn. Voor kunstmest dus. Dat is nodig voor ongeveer de helft van de wereldvoedselproductie. Als dat wegvalt of heel duur wordt, zullen boeren wereldwijd niet planten of de hogere kunstmestprijs doorberekenen. "Dat zie je dan terug in de voedselprijzen", zegt Don Michaloliákos. De Amerikaanse energie-analist Ryan Cooper ziet dat de wereld de bestaande voorraden olie en aardgas sterk heeft uitgeput. "Veel mensen zagen de oorlog met Iran aankomen en vulden alle olie-opslagfaciliteiten die ze maar konden vinden. Maar een groot deel daarvan is inmiddels opgebruikt. Ook in de VS." Hogere prijzen China heeft de grootste reserves ter wereld, maar maakt daar nu ongetwijfeld zelf gebruik van, zeggen experts. Het land publiceert over die voorraden overigens geen cijfers. "Met die voorraden is het niet zoiets als met een koekjespot", zei de Amerikaanse olie-analist Matt Smith bij CNN. "Die vaten moeten op een gegeven moment weer worden aangevuld en dat zal leiden tot hogere prijzen." Als de tekorten blijven oplopen zullen minimaal 45 miljoen mensen, misschien wel meer dan 100 miljoen mensen, honger krijgen, berekende de VN. Dat kan weer leiden tot extra chaos, geopolitieke conflicten en nog meer humanitair leed. "Als we niet onmiddellijk een oplossing vinden, zal de crisis zeer omvangrijk en ernstig worden, met name voor de armste landen en de armste burgers", vreest Jorge Moreira da Silva van een speciale VN-taskforce. VN-organisaties waarschuwen nu al voor toenemende honger in Afrikaanse landen en ondervoede kinderen in Afghanistan. "De domino-effecten van hogere energieprijzen zijn zich nu aan het manifesteren in enkele van de meest kwetsbare landen ter wereld", zegt Carl Skau, waarnemend directeur van het Wereldvoedselprogramma. De VN ziet dat wat begon als verstoring van de scheepvaartroutes nu uitgroeit tot een humanitaire crisis. "Wij kunnen onszelf nog die crisis uitkopen", zegt Don Michaloliákos. Dat heeft ermee te maken dat een aantal landen de olieproductie heeft opgehoogd: Guyana, Brazilië en de VS bijvoorbeeld. Ook is Saudi-Arabië in staat gebleken vaten olie van het Oosten naar het Westen te vervoeren. In andere delen van de wereld hebben ze het moeilijker. "Landen als Indonesië, Thailand, Maleisië en Vietnam hebben te maken met grote tekorten", zegt de analist. Inflatie Aziatische landen zijn voor 60 tot 75 procent van hun ruwe olie-import afhankelijk van de zeestraat en van import uit het Midden-Oosten. De effecten van de tekorten zijn er nu al zichtbaar. "Mensen in Thailand moeten gedwongen thuiswerken. Zuid-Aziatische landen als Sri Lanka en India stappen over op houtskool in plaats van gas. En in Sri Lanka is het tanken op de bon", zegt Don Michaloliákos. Hoe langer de Straat van Hormuz dichtblijft, hoe langer het duurt voordat de energieproductie weer op gang komt, is de vrees. De redzaamheid van Nederland en Europa is groter dan elders in de wereld, maar ook wij zullen een prijs betalen, denkt Don Michaloliákos. "In de vorm van inflatie, geringe economische groei en de-industrialisatie." De VS en Iran hebben nog steeds geen afspraken gemaakt over de doorvaart in de Straat van Hormuz. Wel zei de Ameikaanse president Donald Trump gisteren opnieuw - zoals al eerder - "zodra er een intentieverklaring is ondertekend, zal de Straat van Hormuz opengaan. Ik denk dat dit vrij snel zal gebeuren." Gasvoorraden Nederland Energiebedrijven slaan tot nu toe "nauwelijks" gas op voor de komende winter, heeft klimaat- en energieminister Stientje van Veldhoven de Tweede Kamer laten weten. Staatsbedrijf EBN is op verzoek van de minister wel begonnen met bijvullen. Gasbedrijven zijn terughoudend omdat zij nu meer voor gas betalen dan zij er komende winter voor verwachten terug te krijgen. Alle kosten worden uiteindelijk doorberekend aan Nederlandse gasgebruikers.

In de zuidelijke Oekraïense regio Cherson zijn vijf mensen gedood door Russische aanvallen. Dat meldt de regionale gouverneur op Telegram. Een 66-jarige man kwam om het leven toen hij werd geraakt door een drone. Bij een aanval op een tankstation kwam een 35-jarige vrouw om het leven. Ook raakten zeven mensen gewond. In de regio zijn gisteren ook de lichamen aangetroffen van drie zeventigers en tachtigers, meldt de gouverneur. Hun huizen waren beschadigd geraakt bij een Russische aanval eerder deze week. Begin deze week waren er grootschalige Russische aanvallen op meerdere Oekraïense steden, met zeker achttien doden. Een dag later voerde Oekraïne aanvallen uit op doelen diep in Rusland. Onder meer in Sint-Petersburg werden inslagen gemeld.

De Britse oud-prins Andrew heeft inkomsten ontvangen uit de verhuur van drie woningen op het terrein van Royal Lodge, de koninklijke residentie bij Windsor waar hij jarenlang woonde. Dat blijkt uit een nieuw rapport van de Britse rekenkamer NAO. De instantie deed voor het eerst in twintig jaar onderzoek naar de huisvesting van leden van de koninklijke familie. Andrew huurde Royal Lodge van het Crown Estate, de organisatie die een groot deel van de bezittingen van de Britse monarchie beheert. Volgens het rapport mocht hij drie woningen op het terrein onderverhuren. Dat deed hij tot april van dit jaar. Hoeveel huurinkomsten dat opleverde, wordt niet vermeld. Volgens bronnen rond Buckingham Palace werden de woningen verhuurd aan medewerkers of oud-medewerkers en waren de inkomsten bedoeld om de kosten van het beheer te dekken. De opbrengsten kwamen terecht bij Andrew en niet bij het Crown Estate. Het rapport benadrukt dat er geen aanwijzingen zijn voor onrechtmatig handelen door Andrew. Koning betaalt huur Hoewel Andrew Mountbatten-Windsor eerder dit jaar Royal Lodge verliet en verhuisde naar Sandringham in Norfolk, loopt zijn huurcontract voor de woning nog tot oktober 2026. Toen hij de woning in gebruik nam, betaalde hij volgens het rapport 7,5 miljoen pond voor herstel- en renovatiewerkzaamheden. Daarom hoefde hij daarna geen maandelijkse huur meer te betalen. De rekenkamer onderzocht in totaal twaalf woningen die werden gebruikt door Andrew, zijn familie en medewerkers. Uit het onderzoek blijkt verder dat de koning de huur betaalt van woningen die Andrews dochters Beatrice en Eugenie gebruiken in respectievelijk St James's Palace en Kensington Palace, twee koninklijke paleizen in Londen. Meer openheid De prinsessen zijn geen werkende leden van het koningshuis. De huur wordt betaald uit het privévermogen van de koning. Volgens Buckingham Palace dekken die betalingen de kosten van de woningen, zodat er geen extra beroep wordt gedaan op publieke middelen. Hoeveel huur er wordt betaald, wordt niet in het rapport vermeld. De bevindingen van de rekenkamer worden later besproken door de parlementaire commissie die toezicht houdt op overheidsuitgaven. Buckingham Palace zegt dat het onderzoek past bij de wens om meer openheid te geven over het gebruik van koninklijke woningen. Misbruik positie De voormalige prins werd eerder dit jaar gearresteerd na beschuldigingen dat hij als speciaal gezant overheidsrapporten met de omstreden Amerikaanse miljardair en zedendelinquent Jeffrey Epstein had gedeeld. Door zijn betrokkenheid bij schandalen rondom Epstein raakte hij vorig jaar al zijn koninklijke titels kwijt, waardoor hij tegenwoordig door het leven gaat als Andrew Mountbatten-Windsor.

De Australische milieu-inspectie heeft bij een illegale kweker 100.000 kakkerlakken in beslag genomen, de grootste vangst van ongewervelden ooit in het land. De exotische dieren zijn verboden onder de strenge quarantainewetten daar. De dieren werden gevonden bij een kweker in Bathurst, 200 kilometer ten westen van Sydney. Er werden verschillende soorten aangetroffen, zoals de Argentijnse kakkerlak en de sissende kakkerlak uit Madagaskar, met ruim 5 centimeter een van de grootste kakkerlakken wereldwijd. De waarde van de dieren was ongeveer 120.000 euro. Ze worden verkocht om als huisdier in een terrarium te houden of als voedsel voor bijvoorbeeld reptielen. Volgens het ministerie van Milieu zijn deze varianten echter verboden in Australië. Als ze ontsnappen, kunnen ze ziektes verspreiden of schadelijk zijn voor de inheemse natuur. Australië heeft strenge invoerbeperkingen voor dieren om dat te voorkomen. De in beslag genomen insecten worden gedood. Het is nog niet duidelijk of de kweker een straf zal krijgen.

Goedemorgen! De verdachten van de roof van Roemeense kunstschatten in Assen horen vandaag hun straf. En oud-directeur Jaap van Dissel van het RIVM komt naar de corona-commissie. Eerst het weer: vanmorgen trekken diverse buien over het land. Tussendoor is ook ruimte voor de zon. Vanmiddag trekken de buien weg naar Duitsland en breekt vanuit het westen de zon vaker door. Het wordt met een matige tot vrij krachtige zuidwestenwind 17 of 18 graden. Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier de situatie op het spoor. Wat kan je vandaag verwachten: Dit is er vannacht gebeurd: Medewerkers van de pornosite Motherless hebben de afgelopen jaren zelf meer dan 200.000 afbeeldingen geplaatst. Daaronder zat ook kinderporno, blijkt uit onderzoek van de NOS. De beruchte website staat op servers in Nederland en kwam onlangs in het nieuws door video's waarin gedrogeerde vrouwen worden verkracht. De NOS stelde vast dat zeker 23 afbeeldingen met kinderporno online zijn gezet door medewerkers van Motherless. De site zegt zelf alleen video's van gebruikers te delen. Het Openbaar Ministerie doet al onderzoek naar beelden op de site en benadrukt dat het delen van kinderporno altijd strafbaar is. Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit: De Alpe d'HuZes heeft ruim 25 miljoen euro opgebracht voor onderzoek naar kanker. Sinds de editie van 2013 is niet meer zo'n hoog bedrag opgehaald. Zo'n zesduizend mensen beklommen gisteren maximaal zes keer fietsend, wandelend of hardlopend de Franse Alpe d'Huez om geld op te halen voor het goede doel. Dat leverde prachtige beelden op: Fijne dag!

De politie heeft vorige week vier mannen opgepakt vanwege betrokkenheid bij een grote zedenzaak. De verdachten hebben mogelijk hun partner gedrogeerd en verkracht. Ze zouden daar ook filmpjes van hebben gemaakt en die beelden in besloten chatgroepen met anderen hebben gedeeld. In totaal is de politie acht verdachten op het spoor gekomen, allen man. Ze zijn tussen de 21 en 51 jaar oud en komen uit verschillende dorpen en steden uit het midden en zuiden van Nederland. De politie heeft vorige week huizen doorzocht en daarbij gegevensdragers zoals computers, telefoons en USB-sticks in beslag genomen. Ook zijn verdovende middelen en wapens gevonden. Van de vier verdachten die daadwerkelijk werden aangehouden en verhoord, zit alleen nog een 49-jarige man uit Horst aan de Maas vast. Hij zit in beperkingen, wat betekent dat hij alleen contact mag hebben met zijn advocaat. De politie wil daarom ook verder niets zeggen over de aard van de verdenkingen tegen hem. Nieuw fenomeen Het is nog niet duidelijk hoeveel slachtoffers er zijn. Ook doet de politie nog onderzoek naar wie er precies op de gevonden beelden te zien zijn. "Het kan zijn dat het hun partner is, maar misschien is het wel een andere vrouw. Het zou kunnen dat de verdachten de beelden ergens anders vandaan haalden en vervolgens deden alsof ze er zelf op te zien waren", zegt Gerben Cabboort van het landelijk expertiseteam seksuele misdrijven van de politie. "Dat gaan we per zaak uitzoeken." Hij legt uit dat de politie dankzij tips van collega's uit Duitsland en het Verenigd Koninkrijk de besloten appgroepen ontdekte. "Daarin werd informatie uitgewisseld hoe je vrouwen, of beter eigen partners, het best kan drogeren en daarna seks met hen kan hebben." Cabboort spreek van een "gemeenschap van gelijkgestemden". Meer aanhoudingen sluit hij dan ook niet uit. Dat de mannen in die appgroepen hun plannen en misdaden zo glashelder uitleggen, is voor Cabboort en zijn collega's "een nieuw fenomeen". "Wat er verder nog allemaal uit het onderzoek naar voren gaat komen, weten wij ook niet." Hulp voor slachtoffers Vanwege de omvang van de zaak en de impact op slachtoffers, die dus vermoedelijk de partners van de verdachten zijn, heeft de politie voor de huiszoekingen al de hulp ingeschakeld van het Centrum voor Seksueel Geweld (CSG), Veilig Thuis en Slachtofferhulp Nederland. "De onzekerheid wat er exact is gebeurd, is voor het slachtoffer tijdens het politieonderzoek heel impactvol", zegt Iva Bicanic van het CSG. "Samen met het besef dat haar grenzen en vertrouwen ernstig zijn geschonden, kan dit veel stress en klachten veroorzaken. Daarom is het belangrijk dat slachtoffers terechtkunnen bij professionals die hun een luisterend oor bieden en hulp kunnen geven."

Regisseur Wim Wenders heeft excuses aangeboden aan Nastassja Kinski voor een naaktscène in de film Falsche Bewegung uit 1975. De actrice was daarin op 13-jarige leeftijd topless te zien. "Nastassja Kinski had toentertijd beter beschermd moeten worden", schrijft Wenders in zijn spijtbetuiging. "Ik vraag je daar verontschuldiging voor, Nastassja, zonder enig voorbehoud." Kinski had Wenders gevraagd haar scène uit de film te snijden. De Duitse regisseur belooft nu de film niet meer te vertonen zolang de discussie daarover loopt. Falsche Bewegung (internationaal ook bekend als The Wrong Move) zal daarom niet meer op tv worden getoond en uit het aanbod van streamingdiensten worden geschrapt. Gedreigd met proces Falsche Bewegung vertelt het verhaal van een Duitse schrijver (Rüdiger Vogler) die een roadtrip door West-Duitsland maakt. Onderweg ontmoet hij verschillende mensen, onder wie het personage van Kinski, in haar eerste filmrol. Ze eindigen alleen gekleed in een onderbroek in bed. In een recent interview keek Kinski (65) met grote twijfel terug op haar debuut. Ze vond dat Wenders haar als tiener meer in bescherming had moeten nemen. "Hoewel ik met 13 jaar nog bleu was, wist ik al wel dat dit niet in orde was", zei ze tegen de Süddeutsche Zeitung. "Dit was mijn eerste film, mijn eerste regisseur en hij beschermde me niet." Wim Wenders groeide uit tot een van de belangrijkste filmmakers van Duitsland, met films als Der Himmel über Berlin en Buena Vista Social Club. Met Kinski werkte hij later nog samen voor de films Paris, Texas en In weiter Ferne, so nah! Kinski zegt dat ze al jaren aandrong op aanpassing van de film. Volgens haar advocaat reageerde Wenders pas toen ze dreigde met een proces. Kinski ziet het liefst de hele scène van twee minuten verdwijnen. Wenders ging vorige week in een vraaggesprek bij de Deutsche Filmpreis in op de kwestie. Volgens hem is een breder debat nodig over onwelgevallige beelden in oude films. "We moeten een manier vinden om om te gaan met controversiële werken uit de twintigste eeuw." Schaar erin Hij waarschuwde dat het eind zoek kan zijn als er elke keer naar de schaar wordt gegrepen. "Dit kan een precedent scheppen dat jullie allemaal aangaat: dit kan later ook met jullie films gebeuren", hield hij de zaal voor. Desalniettemin is hij bereid Falsche Bewegung niet meer te vertonen tot er een voor beide partijen aanvaardbare oplossing is gevonden.

Tieners met ernstig of zeer ernstig overgewicht kunnen voortaan als laatste redmiddel een maagverkleining krijgen. De behandeling wordt per direct vergoed uit het basispakket, meldt Zorginstituut Nederland. Alleen jongeren tussen de 13 en 18 jaar die bijna zijn uitgegroeid komen in aanmerking voor de operatie. Ze moeten daarvoor al een intensief traject hebben doorlopen om hun leefstijl en eetpatroon aan te passen. Naar verwachting gaat het om ongeveer tien tot twintig jongeren per jaar. Zo'n 500 tot 800 jongeren in Nederland hebben ernstig of zeer ernstig overgewicht. Daardoor lopen ze al op jonge leeftijd risico op hart- en vaatziekten en diabetes type 2. Ook hebben ze vaak psychische problemen door hun overgewicht. Langetermijnonderzoek Het Zorginstituut neemt de behandeling op in het basispakket na nieuwe langetermijnonderzoeken. Begin vorig jaar schreef Nieuwsuur al over deze onderzoeken. Destijds hadden zes kinderen een maagverkleining gekregen. Na de operatie zagen artsen dat gezondheidsproblemen afnamen. "Maar ook dat ze uit dat sociale isolement komen, dat hun zelfvertrouwen groeit, dat ze weer in beweging komen en dat ze weer met leeftijdsgenoten omgaan", zei een van de betrokken artsen. Wie komt in aanmerking? Het Zorginstituut denkt dat jaarlijks 100 tot 150 jongeren in aanmerking komen voor een uitgebreid selectietraject. Uiteindelijk blijven dan tien tot twintig jongeren over die een maagverkleining kunnen krijgen. Het gaat om jongeren met een body mass index (BMI) van meer dan 40. Bij iemand van 1,70 meter komt dat neer op een gewicht van 116 kilo of meer. Ook jongeren met een BMI van 35 tot 40 kunnen een behandeling krijgen, als zij daarnaast een ziekte hebben die samenhangt met ernstig overgewicht. De operatie is pas een optie als een intensief traject om hun leefstijl en eetpatroon aan te passen onvoldoende heeft geholpen. Volgens het Zorginstituut neemt het aantal jongeren met obesitas in Nederland toe. Tussen 1990 en 2024 is het percentage jongeren van 12 tot 17 jaar met obesitas gestegen van 1,4 naar 4,1 procent. Eind vorig jaar sloegen kinderartsen hierover alarm. Zij zagen toen een verdubbeling van de wachtlijsten bij de obesitaspoli en een vervijfvoudiging van het gebruik van medicatie ter behandeling van obesitas. Laura was de allereerste minderjarige die in Nederland de operatie onderging. Ze viel in twee jaar tijd 50 kilo af, zei ze in januari 2025 tegen Nieuwsuur:

Een Nederlandse viroloog is in de VS aangeklaagd voor het smokkelen van flesjes met gedeactiveerd mpox-virus vanuit Afrika en het daarover liegen op de luchthaven in Detroit. Ook een collega-onderzoeker uit Kameroen moet om dezelfde reden voor de rechter verschijnen. Dat melden een Amerikaanse rechtbank en de FBI. Het tweetal werd in januari tegengehouden op de luchthaven na een vlucht vanuit Parijs en een verblijf van negen dagen in de Republiek Congo. Volgens de FBI ontkende de Nederlander "stellig" dat hij biologische materialen of monsters mee terug naar de Verenigde Staten bracht. Uit later onderzoek bleek dat de twee onderzoekers buisjes met gedeactiveerd mpox-virus bij zich hadden, aldus de FBI. Een virus wordt gedeactiveerd om het te kunnen onderzoeken, het kan zich dan niet vermenigvuldigen of een infectie veroorzaken. Toch nemen de autoriteiten de zaak hoog op. "Ze hebben onze wetten overtreden door virale ziekteverwekkers te smokkelen in een volgepakt commercieel vliegtuig vanuit een uitbraakgebied in de Republiek Congo. Laat dat even tot je doordringen", zegt de openbaar aanklager in een persbericht. In de gerechtelijke stukken van de overheid wordt niet vermeld waarom de virologen het gedeactiveerde mpox-virus mogelijk naar hun laboratorium wilden meenemen. Wel zegt de FBI dat zij virologen zijn die uitgebreid onderzoek hebben gedaan naar mpox. Het Amerikaanse laboratorium waar de Nederlander en zijn collega voor werken laat weten volledig mee te werken met de autoriteiten. Het wil verder niets kwijt omdat het onderzoek nog loopt. Wat is mpox? Het virus stond eerder bekend als apenpokken. Het kent zijn oorsprong in de Democratische Republiek Congo, waar ook nu nog de meeste besmettingen voorkomen. Het mpox-virus gaat over van dier op mens, maar ook van mens op mens, door intiem contact zoals zoenen en seks. Wie het virus oploopt, heeft in het begin last van koorts, hoofdpijn, spierpijn, gezwollen lymfeklieren, rillingen en moeheid. Na een paar dagen verschijnen er vlekken op de huid. Deze huiduitslag gaat over in blaasjes, die na twee tot drie weken van de huid vallen. De meeste gevallen zijn mild. De ziekte is, zeker in westerse landen, zelden dodelijk.

Om ervoor te zorgen dat de bussen in Utrecht deze zomer ondanks krapte in het rooster gewoon blijven rijden, gaat Transdev chauffeurs meer betalen. Sinds deze week krijgen buschauffeurs die extra werken tussen de 170 en 200 procent uitbetaald. Dat meldt RTV Utrecht. De vervoerder waarschuwt in een intern document voor een "uitdagende zomer". Chauffeurs die doordeweeks een extra dienst op zich nemen krijgen 170 procent uitbetaald. Wie extra werkt op vrijdag en zaterdag krijgt 200 procent uitbetaald. Tijdens de zomervakantieperiode - van 11 juli tot en met 29 augustus - krijgen chauffeurs voor alle extra diensten hun dubbele uurloon. Tekort aan chauffeurs Volgens een woordvoerder van Transdev gaat het om een tijdelijke maatregel. "We hebben op dit moment niet alleen in Utrecht, maar ook breder in het landelijk ov te maken met een tekort aan chauffeurs. Dat hangt samen met factoren zoals de krappe arbeidsmarkt, verzuim en verlof." Transdev hoopt dat het extra loon ertoe leidt dat chauffeurs meer diensten op zich nemen. "Met deze regeling willen we collega's die de mogelijkheid hebben om extra te werken daar passend voor waarderen en tegelijk bijdragen aan een zo betrouwbaar mogelijke dienstverlening voor onze reizigers in Utrecht", aldus de woordvoerder. De vervoerder verwacht niet dat chauffeurs hun eigen vakanties deze zomer gaan opofferen. Gepland verlof blijft gewoon staan. Problemen Transdev heeft eind vorig jaar het Utrechtse busvervoer overgenomen van Qbuzz. Dat ging gepaard met problemen, zoals een tekort aan bussen en personeel. Het leidde tot de uitval van ritten en vertragingen voor reizigers. Sindsdien is er gesneden in de dienstregeling en rijdt Transdev minder ritten dan eerder was toegezegd. De vervoerder kreeg daarvoor in april nog een boete van minimaal 1,5 miljoen euro opgelegd door de provincie. Daar komt elk kwartaal een ton bij zolang de problemen in het busvervoer aanhouden.

De Amerikaanse president Trump trekt het plan voor een omstreden fonds in na felle politieke tegenstand. Dat bevestigt de waarnemend minister van Justitie Todd Blanche in een hoorzitting in het Huis van Afgevaardigden. Volgens de regering-Trump was het Anti-Weaponization Fund van bijna 1,8 miljard dollar bedoeld voor mensen die zich onterecht vervolgd voelden door de overheid. Blanche weigerde na de aankondiging mensen uit te sluiten die waren veroordeeld voor de Capitoolbestorming van 6 januari 2021. Trump noemt hen "slachtoffers van politieke vervolging". 'Openlijke corruptie' Op het plan kwam veel kritiek. De Democratische senator Murray sprak van openlijke corruptie. "Waar we het hier over hebben, is niets minder dan dat de zittende president van de Verenigde Staten die de staatskas plundert voor eigen gewin." Ook uit Republikeinse hoek klonk afkeuring en vorige week blokkeerde een rechter het fonds. Maandagavond meldden Amerikaanse media al op basis van bronnen dat Trump afziet van het controversiële fonds. Gisteravond bevestigde Blanche de berichten. "We gaan niet verder met het fonds, punt uit", zei hij in antwoord op vragen in de hoorzitting. "Nooit meer verder?", vroeg een Democratische senator vervolgens. Het antwoord: "Klopt". Belastingaangiften Trump kondigde het fonds vorige maand aan als onderdeel van een schikking met de belastingdienst. Hij had de Amerikaanse belastingdienst aangeklaagd nadat zijn belastingaangiften door een lek openbaar waren geworden via The New York Times en eiste samen met zijn zoons Eric en Donald jr. 10 miljard dollar. Daaruit bleek dat hij jarenlang vrijwel geen inkomstenbelasting had betaald, omdat hij meer geld verloor dan hij verdiende. De krant schreef toen: "Trump had meer succes met een succesvol zakenman spelen dan met een succesvol zakenman zijn." In het fonds zou 1,776 miljard dollar komen, een verwijzing naar het jaar waarin de VS de onafhankelijkheid uitriep. In de schikking was ook afgesproken dat de belastingdienst geen onderzoek meer zal doen naar oude aangiftes van Trump, zijn familie of bedrijven. Die afspraak blijft volgens Blanche van kracht.