Na vier jaar heeft Rusland steeds meer moeite met de oorlog in Oekraïne

In de vroege ochtend van 24 februari 2022 trokken Russische troepen van verschillende kanten Oekraïne binnen. In een televisietoespraak kondigde de Russische president Vladimir Poetin een 'speciale militaire operatie' af, met als doel Oekraïne te "denazificeren" en "demilitariseren". "Wij zijn niet van plan Oekraïens grondgebied te bezetten", zei Poetin, die in voorgaande jaren ook steeds ontkende dat Russische troepen al sinds 2014 aanwezig waren in de Oost-Oekraïense Donbas. Maar wat een kortstondige operatie had moeten worden, liep uit op een oorlog van een omvang die Europa sinds 1945 niet meer had gezien. In de straten van Moskou is er weinig van te merken dat slechts zo'n 500 kilometer verderop in Oekraïne hard wordt gevochten. De nieuwsjaarsversiering twinkelt nog overal en moet een schijn van normaliteit verschaffen. Maar op bijna iedere straathoek kom je wel de reclameborden tegen waarop Russische mannen worden opgeroepen een contract te tekenen met het leger. Bijvoorbeeld bij een nieuw legeronderdeel, de dronetroepen. "Word piloot van de nieuwe tijd", staat erop. Zo denken de mensen in Moskou over de oorlog, die nu al vier jaar duurt: Rekruten worden gelokt met forse geldbedragen, die in veel provincies nog altijd worden verhoogd, omdat het steeds lastiger wordt voldoende manschappen te werven. Zo ook in de armere regio's die vanaf 2022 de belangrijkste leveranciers waren van mankracht voor het leger. De gemiddelde leeftijd van de rekruten loopt geleidelijk op. Voor Rusland wordt het daardoor ook steeds lastiger de troepenmacht in Oekraïne op peil te houden, zeker met het oog op de grote verliezen aan het front. Persbureau Bloomberg meldde deze maand dat het Russische leger in januari van dit jaar 9000 minder rekruten heeft geworven dan dat het heeft verloren aan het front. Enorme verliezen Over die verliezen wordt in Rusland niet openlijk gesproken. Het laatste officiële cijfer dateert van september 2022. De toenmalige minister van Defensie Sergej Sjojgoe sprak toen van 5937 doden aan Russische kant. Inmiddels is duidelijk dat de verliezen groter zijn dan in welke oorlog ook, waarin Rusland of de Sovjet-Unie sinds 1945 was betrokken. Ze zijn ook veel groter dan bijvoorbeeld de verliezen van het Amerikaanse leger tijdens de oorlog in Vietnam. Volgens onafhankelijke tellingen van de BBC en de tot 'buitenlandse agent' verklaarde Russische website Mediazona is het aantal doden aan Russische zijde inmiddels de 200.000 gepasseerd. Dat aantal is gebaseerd op vrij toegankelijke data, zoals overlijdensberichten op lokale en regionale websites. Al deze mensen zijn met naam en toenaam bekend. Het werkelijke aantal ligt zonder twijfel nog veel hoger. Het aantal gesneuvelden is vooral hoog in de armere regio's van Rusland, zoals Boerjatië. Maar onder de doden zijn ook meer dan 3000 Moskovieten. Westerse banden stopgezet De 'speciale militaire operatie' heeft ook op ander vlak grote gevolgen voor Rusland, die nog decennia zullen doorwerken. Sinds de inval is vliegverkeer met de meeste westerse landen onmogelijk. Westerse bedrijven, enkele uitzonderingen daargelaten, keerden Rusland de rug toe en samenwerking op wetenschappelijk gebied werd drastisch beperkt of helemaal stopgezet. Opeenvolgende pakketten sancties hebben de Russische economie zwaar getroffen, bijvoorbeeld doordat veel cruciale technologie Rusland niet meer bereikt. Rusland verloor zijn belangrijkste afzetmarkt voor aardgas, waardoor het staatsgasbedrijf Gazprom nu veruit het meest verliesgevende bedrijf van het land is. De export van olie is danig bemoeilijkt en de afhankelijkheid van China wordt met de dag groter. Het wordt daardoor steeds lastiger de oorlogsinspanning in Oekraïne te financieren. Nu al gaat zo'n 40 procent van de staatsbegroting daaraan op. Geld wordt aan andere sectoren onttrokken en belastingverhoging is een van de gevolgen. De economische groei is gestagneerd na enkele goede jaren, die te danken waren aan de op volle toeren draaiende defensie-industrie. Het stemt de Russen somberder, blijkt uit peilingen van het ook tot 'buitenlandse agent' verklaarde Levada-centrum in Moskou. "Sinds midden vorig jaar is het oordeel over de economische situatie geleidelijk verslechterd", zegt directeur Denis Volkov tegenover de NOS. Meeste mensen volgen Poetin Uit diezelfde peilingen blijkt dat tot 80 procent van de Russen sinds 2022 president Poetin en zijn 'speciale militaire operatie' hebben gesteund. Volkov verklaart dat uit de grote impact van vooral de Russische televisie. Daar is geen ruimte voor alternatieve meningen en wordt alleen de officiële lijn uitgedragen. En die wordt door de meeste mensen overgenomen. Dat is niet uniek voor Rusland, zegt Volkov. "De publieke opinie in elk willekeurig modern land wordt bepaald door de massamedia." De critici (15-20 procent volgens Volkov) houden zich noodgedwongen stil. In 2022 waren er kortstondige straatprotesten tegen de inval, maar die werden snel en hard de kop ingedrukt. Openlijke kritiek kan leiden tot jarenlange gevangenisstraffen. Inmiddels telt Rusland meer dan duizend politieke gevangenen. Velen zitten vast wegens "kwaadsprekerij" over het leger of het verspreiden van "nepnieuws". Wel neemt over de hele linie de roep om vredesonderhandelingen en een eind aan de gevechten toe, constateren de onderzoekers. Het aantreden van Donald Trump vorig jaar heeft de hoop daarop doen toenemen. Inmiddels spreekt 61 procent zich uit voor vredesbesprekingen.