Rivieren staan uitzonderlijk laag voor juli: 'Ik schrik ervan'

Het is pas half juli, maar als je naar de waterstanden in de rivieren kijkt, lijkt het wel eind augustus of zelfs later. Niet ver van het punt waar de Rijn ons land binnenkomt, bij Lobith, staat het water uitzonderlijk laag. Ook de Maas kampt met lage waterstanden. De zomer van 2026 is vooralsnog niet alleen erg heet, maar ook droog. De komende dagen verandert daar maar weinig aan. De waterstanden creëren problemen voor de scheepvaart, die moeilijker kan manoeuvreren door het lage water. Ook kunnen schepen minder zwaar beladen de rivier over, doordat ze anders vastlopen op de bodem. Voor de industrie is het ook een probleem: doordat het water laag staat warmt het sneller op, waardoor fabrieken en energiecentrales niet altijd hun koelwater meer mogen lozen omdat het dan nog verder opwarmt. Dat gaat dus ten koste van de productiviteit. Wat Rijkswaterstaat bij Lobith meet in de Rijn, wordt gevoeld bij jachthaven en watersportgebied De Bijland, op een steenworp afstand van het meetpunt. Ties van Wijk van de jachthaven ziet het met lede ogen aan. "In de 35 jaar dat ik dit doe heb ik dit niet meegemaakt in juli", vertelt hij. "Wat je nu ziet, zie je normaal gesproken pas in september of oktober." Bij het meetpunt in Lobith is te zien dat juli 2026 uitzonderlijk is: Dat bevestigt Rijkswaterstaat. "Dit is echt heel laag. Zeker zo vroeg in de zomer zijn we dat niet gewend. We zien dat er heel weinig water zit in het hele stroomgebied van de Rijn. In de Alpen staat het heel laag. Dat water komt gewoon niet hiernaartoe", zegt Daniël van Putten, adviseur rivierkunde bij Rijkswaterstaat. "De rivierstanden zakken deze week heel snel weg", gaat hij verder. "We hebben dat langere tijd wel zien aankomen, want we kunnen ongeveer twee weken vooruitkijken. Maar zo laag, ik schrik er iedere keer weer van." Daarbij zal de regen die de komende dagen wordt verwacht bij lange na niet genoeg zijn, denkt hydrometeoroloog Jan Verkade van Deltares en Rijkswaterstaat. "Ik denk dat van de effectieve regen, de neerslag gecorrigeerd voor verdamping, eigenlijk niets overblijft. Dan blijven de rivieren nog wel een dikke week leeglopen." Daarmee zou juli 2026 dezelfde periode in het recorddroge jaar 1976 voorbijgaan. En dat terwijl de problemen nu al aanzienlijk zijn, ziet ook Van Wijk van de jachthaven. "Normaal krijgen we 's zomers altijd veel passanten, maar nu kan er niemand komen. Mensen met hun jachtje zijn bang om wat kapot te varen." Met een speedboot kun je de haven nog wel in. "Die kan de aandrijving hoog maken, maar als je dat niet kunt is het veel te gevaarlijk, dan kom je vast te zitten." Dat de waterafvoer al tijden zo laag is, vergroot de kans dat dit nog langer gaat duren. Van Putten van Rijkswaterstaat: "Het kan nog behoorlijk bijtrekken, maar de kans dat dat niet gebeurt neemt gewoon toe." Hoewel ze uitzonderlijk zijn, passen de lage standen deze zomer in een patroon van klimaatverandering. "De buffer die de rivier heeft in de Alpen, wordt kleiner. Dat is eigenlijk de grootste zoetwaterbron in de zomer voor de Rijn. Als die kleiner wordt, hebben we hier gewoon minder water", legt Van Putten uit. Dit jaar was veel sneeuw bijvoorbeeld al in het voorjaar weggesmolten. Zo wordt een probleem in Zwitserland gevoeld in Nederland: Juist in de Alpen valt door de opwarming van de aarde 's zomers een belangrijke bron van water steeds meer weg: de gletsjers. Hydrometeoroloog Verkade: "Vroeger zat er heel veel water opgeslagen in de gletsjers en dat wordt steeds minder. Ons vermoeden is dat de Zwitsers nu water achterhouden voor eigen gebruik, er komt nu heel weinig water uit Zwitserland." Toch brengt klimaatverandering niet alleen lage waterstanden met zich mee. Extreme neerslag wordt ook extremer door klimaatverandering, wat bijvoorbeeld exact vijf jaar geleden goed te zien was in de Maas. Dit jaar is de afvoer extreem laag, maar in 2021 gebeurde het tegenovergestelde: Een oplossing voor de problemen zal er niet snel zijn. De rivieren anders inrichten is iets voor de lange termijn, en zelfs dan zullen extremen blijven voorkomen. "Je zult wat moeten doen tegen de uitstoot van CO2, die de aarde verder opwarmt", besluit Verkade. "Anders maak je het probleem alleen maar groter."